สภาพัฒน์ปักหมุด ‘เครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่’ บรรจุแผนฯ14 – ปั้นศก.สร้างสรรค์

ในวันที่เครื่องยนต์เศรษฐกิจเดิมของไทยเริ่มแผ่วแรงและเติบโตได้ไม่เต็มศักยภาพ การสร้าง “เครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่” จึงเป็นทางรอดที่ประเทศเลี่ยงไม่ได้อีกต่อไป ที่ผ่านมาหน่วยงานด้านเศรษฐกอจของประเทศพยายามหาทางประคับประคองเครื่องยนต์เศรษฐกิจเดิม และแสวงหาเครื่อยนต์เศรษฐกิจใหม่ ล่าสุด สภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้ โดยบรรจุไว้ในร่างแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 เป็นเสาหลักแรกจากทั้งหมด 5 เสา 

แนวทางสำคัญคือการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจครั้งใหญ่ จากการผลิตที่เน้นปริมาณไปสู่อุตสาหกรรมมูลค่าสูงที่ใช้นวัตกรรมขับเคลื่อน ซึ่งเป็นเงื่อนไขสำคัญของการสร้างงานที่ดี ยกรายได้ประชาชน และพาไทยไปสู่ประเทศพัฒนาแล้วตามเป้าหมาย 

จังหวะนี้เป็นโอกาสที่หาได้ยาก เพราะนักลงทุนทั่วโลกมองไทยเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการลงทุน ดังนั้นไทยจึงต้องเร่งดึงทุนต่างชาติจากกระแสย้ายฐานการผลิต และให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ผู้ประกอบการไทยจริงๆ แต่การผลักดันให้สำเร็จต้องอาศัยภาครัฐ เอกชน และวิชาการร่วมมือกันอย่างเป็นระบบด้วย

นายดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เปิดเผยถึงแนวทางขับเคลื่อนเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ในร่างแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 14 ว่า ภายใต้แผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 มุ่งปรับเปลี่ยนโครงสร้างเศรษฐกิจเดิมไปสู่การสร้างเครื่องยนต์ใหม่ที่เน้นมูลค่าสูงและใช้นวัตกรรมเป็นตัวขับเคลื่อนหลักแทนการเน้นปริมาณ ผ่านการเร่งดึงดูดเงินทุนและเทคโนโลยีจากต่างประเทศในช่วงที่ประเทศไทยถูกมองว่าเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับการลงทุนของนักลงทุนทั่วโลก

ดันเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่

สำหรับโครงสร้างของเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ตามร่างแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 เน้นการสร้างอุตสาหกรรมเป้าหมายที่มีมูลค่าเพิ่มสูงเพื่อสร้างงานที่ดีให้แก่แรงงาน ประกอบด้วยการเร่งพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์แห่งอนาคต อุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยีขั้นสูง อุตสาหกรรมดูแลสุขภาพและเวลเนส 

รวมถึงเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การขับเคลื่อนเครื่องยนต์ใหม่นี้จะใช้โอกาสจากการย้ายฐานการผลิตของต่างชาติที่เข้ามาเพื่อดึงองค์ความรู้และเกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ผู้ประกอบการไทย ตลอดจนเร่งสนับสนุนการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานด้านการวิจัยและนวัตกรรมที่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ในเชิงพาณิชย์ได้อย่างจริงจังและตรงเป้าหมาย

สำหรับการผลักดันเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ให้บรรลุผลสำเร็จจำเป็นต้องอาศัยการผนึกกำลังความร่วมมืออย่างเป็นระบบระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และภาควิชาการ กลไกความร่วมมือดังกล่าวจะช่วยสร้างแรงการทำงานร่วมกันเพื่อส่งเสริมภาคธุรกิจไทยและสร้างรายได้ที่ดีขึ้นแก่ประชาชนอย่างทั่วถึง 

ควบคู่กับการปฏิรูปตลาดทุน การเงิน และการคลัง เพื่อจัดสรรและกระจายเงินทุนไปสู่ภาคการผลิตที่มีผลิตภาพและประสิทธิภาพสูงอย่างแท้จริง ทั้งนี้การเร่งปรับตัวและสร้างนวัตกรรมของตนเองจะช่วยยกระดับความสามารถในการแข่งขันและนำพาประเทศสู่การเป็นประเทศพัฒนาแล้วตามเป้าหมาย

บรรจุลงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14

ทั้งนี้ในการยกระดับเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่นั้น สศช. ได้บรรจุไว้ในแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 14 เป็น 1 ใน 5 เสาหลักของการพัฒนาด้านแรก คือ เสาหลักการพัฒนาด้านการพลิกโฉมโครงสร้างเศรษฐกิจ (Transform the Economy) มีประเด็นการพัฒนาสำคัญประกอบด้วย

ส่วนแรกการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจรายสาขาและยกระดับเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ โดยมุ่งยกระดับการผลิตเดิมที่มีศักยภาพให้มีผลิตภาพสูงขึ้น ทั้งในภาคเกษตร ภาคอุตสาหกรรมเกษตรแปรรูป และภาคการท่องเที่ยว ควบคู่ไปกับการสร้างเครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจใหม่ ทั้งในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง (High Technology) 

รวมถึงอุตสาหกรรมยานยนต์สมัยใหม่และชิ้นส่วนยานยนต์ อุตสาหกรรมและบริการทางการแพทย์และสุขภาพ และอุตสาหกรรมบริการเพื่อสุขภาพ (Wellness Service) รวมทั้งส่งเสริมการลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนานวัตกรรม และการสร้างระบบโครงสร้างพื้นฐาน ระบบโลจิสติกส์ และโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล

เช่นเดียวกับการพัฒนาระบบนิเวศที่เอื้อต่อการปรับตัวของแรงงาน ธุรกิจ และภาครัฐ โดยมุ่งสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อการพัฒนาทักษะแรงงาน การเข้าสู่ตลาด การปรับตัว และ การแข่งขันของภาคธุรกิจอย่างเป็นธรรม รวมถึงส่งเสริมการเคลื่อนย้ายปัจจัยการผลิตจากกิจกรรมที่มีศักยภาพ ลดลงไปสู่อุตสาหกรรมและบริการแห่งอนาคต รวมทั้งการลดสัดส่วนเศรษฐกิจนอกระบบ โดยมุ่งยกระดับระบบความคุ้มครองทางสังคม และสร้างแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการและแรงงานนอกระบบเข้าสู่ระบบ 

รวมไปถึงการพัฒนา SMEs ให้แข่งขันได้อย่างเป็นธรรม โดยมุ่งส่งเสริมการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ยกระดับศักยภาพของ SMEs และสนับสนุนการเชื่อมโยงกับห่วงโซ่การผลิต และการรักษาเสถียรภาพทางเศรษฐกิจ โดยมุ่งรักษา เสถียรภาพทางการคลังเพื่อเพิ่มพื้นที่ทางการคลังของประเทศ และยกระดับประสิทธิภาพของกลไกภาคการเงิน

ดันเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของไทย

นายยุทธศักดิ์ สุภสร ประธานกรรมการ สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) กล่าวถึงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ ว่า หากทำได้ดีเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy) จะเป็นเครื่องยนต์เศรษฐกิจตัวใหม่ของประเทศในอนาคตได้ โดยแนวทางคือนำความคิดสร้างสรรค์มาเพิ่มผลิตภาพ (Productivity) และเปลี่ยนทุนทางวัฒนธรรมที่ไทยมีอยู่แล้ว เช่น อาหารและเครื่องแต่งกาย ให้เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ ส่วนภาคท่องเที่ยวต้องเปลี่ยนจากการเน้นจำนวนนักท่องเที่ยวไปสู่การสร้างคุณค่า

“แนวคิดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะตนเข้ามาดำรงตำแหน่งในสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ แต่คิดไว้นานแล้ว ปัญหาคือของดีของประเทศไทยมีอยู่แล้ว แต่ยังไม่ถูกนำมาสร้างมูลค่า ที่ผ่านมามีการพูดถึงการสร้างมูลค่าเพิ่มและการเพิ่ม Productivity หลายรูปแบบ แต่ในที่สุดต้องนำความคิดสร้างสรรค์เข้ามาเป็นตัวช่วยเพิ่มผลิตภาพให้ได้จริง โจทย์สำคัญคือจะนำไปเพิ่มผลิตภาพในสินค้าใด และทุนทางวัฒนธรรมก็เป็นทางเลือกหนึ่ง โดยเรื่องอาหารและเครื่องแต่งกายเป็นตัวอย่างที่เริ่มต้นได้ทันที ขณะที่รูปแบบอื่นยังมีอีกหลายแนวทาง” นายยุทธศักดิ์ ระบุ

แนะผลักดันการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

สำหรับแนวทางการใช้เศรษฐกิจสร้างสรรค์ ถือเป็นเครื่องยนต์ขับเคลื่อนการท่องเที่ยวรูปแบบใหม่ เปลี่ยนจากการขายสถานที่มาเป็นการขายประสบการณ์ผ่านการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ (Creative Tourism) นักท่องเที่ยวจะได้เรียนทำอาหารกับเชฟท้องถิ่นและลงมือทำงานหัตถกรรมกับช่างฝีมือ จนเกิดการสร้างมูลค่าร่วมกัน (Co-creation) ที่ลอกเลียนแบบได้ยากและสร้างรายได้ต่อหัวสูงขึ้น

ทั้งนี้ความได้เปรียบของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพราะสถานที่ท่องเที่ยวสร้างขึ้นใหม่ได้ แต่เรื่องราว ภูมิปัญญา และอัตลักษณ์ของแต่ละพื้นที่ผลิตซํ้าได้ยาก ความคิดสร้างสรรค์จึงเป็นทรัพยากรทางเศรษฐกิจที่มีมูลค่าสูงขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนการสร้างแลนด์มาร์คหรือเทศกาลคล้ายกันมักนำไปสู่การลงทุนซํ้าซ้อน การเลียนแบบ และการแข่งขันด้านราคา

ยกผลศึกษาหลายประเทศดึงท่องเที่ยว

กรณีศึกษาแรกคือภูฏาน ซึ่งเลือกแนวทาง High Value, Low Volume และเก็บค่า Sustainable Development Fee (SDF) จากนักท่องเที่ยวต่างชาติ รายได้นี้นำไปใช้อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม และสนับสนุนการศึกษา สาธารณสุข โครงสร้างพื้นฐาน และวัฒนธรรม ประเด็นสำคัญคือผู้มาเยือนเข้าใจว่าเงินที่จ่ายช่วยรักษาประเทศที่ตนอยากมาสัมผัส จึงเกิดความรับผิดชอบร่วมกันกับเจ้าของพื้นที่

เมืองบิลเบา ประเทศสเปน เคยเป็นเมืองอุตสาหกรรมที่เผชิญปัญหาการว่างงานและมลพิษ เมืองใช้ศิลปะและวัฒนธรรมพลิกฟื้นตัวเองด้วยการดึง Guggenheim Museum มาเปิดในปี 1997 ปีแรกมีผู้มาเยือนกว่าหนึ่งล้านคน และมีนักท่องเที่ยวสะสมกว่า 25 ล้านคนในช่วงปี 1997-2023 ขณะเดียวกันบิลเบาลงทุนในระบบขนส่งสาธารณะ ฟื้นฟูแม่นํ้า และพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทั้งระบบ

เมืองคานาซาว่า ประเทศญี่ปุ่น สร้างมูลค่าจากทุนทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้โดยไม่ต้องลงทุนโครงการขนาดใหญ่ เมืองนี้ผลิตทองคำเปลวคิดเป็นส่วนแบ่งตลาดถึงร้อยละ 99 ของประเทศ แต่ไม่ได้ขายเพียงสินค้าที่ระลึก นักท่องเที่ยวได้ลงมือทำงานหัตถกรรมร่วมกับช่างฝีมือจริง ภูมิปัญญาท้องถิ่นจึงกลายเป็นแหล่งรายได้รูปแบบใหม่

มั่นใจประเทศไทยมีต้นทุนสูง

สำหรับประเทศไทย มีทุนทางวัฒนธรรมมาก ทั้งอาหารไทย มวยไทย งานหัตถกรรม ศิลปะการแสดง สถาปัตยกรรม ประเพณี และภูมิปัญญาชุมชน

แนวทางแรกที่เสนอคือออกแบบประสบการณ์ระดับมืออาชีพ เช่น เรียนศาสตร์อาหารไทยกับเชฟ หรือฝึกมวยไทยกับครูมวย ซึ่งช่วยให้นักท่องเที่ยวพักนานขึ้น ใช้จ่ายมากขึ้น และสร้างรายได้ตรงถึงเจ้าของภูมิปัญญา

แนวทางที่สองคือลงทุนพัฒนาระบบนิเวศของเมืองแทนการสร้างแลนด์มาร์คหรือจัดอีเวนต์ใหญ่เพียงอย่างเดียว เมืองต้องมีขนส่งที่สะดวก โครงสร้างพื้นฐานที่ดี และพื้นที่สาธารณะที่ใช้ได้จริง แนวทางที่สามคือให้ชุมชนเป็นเจ้าของการเติบโต และรัฐต้องมีกลไกกระจายรายได้อย่างเป็นธรรม เพราะราคาที่ดินและค่าครองชีพที่สูงขึ้นอาจทำให้คนดั้งเดิมอยู่ในพื้นที่ของตัวเองไม่ได้