จากความสำเร็จในฐานะเจ้าภาพฯ สู่คำถามว่าเศรษฐกิจไทยจะโตได้อย่างไร?

ซึ่งมีผู้ลงทะเบียนเข้าร่วมเกือบ 20,000 คน มากที่สุดเป็นประวัติการณ์ พร้อมเสียงชื่นชมจากผู้บริหารของทั้งสององค์กรต่อการทำหน้าที่ “เจ้าบ้าน” ของไทย

ยังไม่นับกิจกรรมคู่ขนานตลอดทั้งสัปดาห์ ตั้งแต่เวทีหารือของผู้แทนระดับสูงและวงเสวนาภาคประชาสังคม ไปจนถึงการชุมนุมของกลุ่มที่วิพากษ์วิจารณ์บทบาทของทั้งสององค์กร

อย่างไรก็ตาม สำหรับผู้ประกอบการในกรุงเทพฯ โดยเฉพาะธุรกิจโรงแรมและบริการที่เกี่ยวเนื่องล้วนต่างต้อนรับขับสู้ทั้งสองฝ่ายเป็นอย่างดี

ตัดสลับกลับมาที่ศูนย์การประชุมสิริกิติ์ ประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาซ้ำแล้วซ้ำเล่าตลอดสัปดาห์คือ ความเสี่ยงจาก AI ภาระหนี้สาธารณะ และความเปลี่ยนแปลงของระเบียบเศรษฐกิจโลก 

คริสตาลินา จอร์จีวา กรรมการผู้จัดการไอเอ็มเอฟ เตือนถึงความเสี่ยงจากการลงทุนใน AI ที่อาจไม่สร้างผลตอบแทนทางเศรษฐกิจได้ตามความคาดหวัง ขณะเดียวกัน ความแตกแยกทางภูมิรัฐศาสตร์ก็อาจฉุดผลผลิตของเศรษฐกิจโลกลงได้ถึง 7% เธอยังเรียกร้องให้รัฐบาลแต่ละประเทศลดภาระหนี้และฟื้นฟู “กันชนทางนโยบาย” เพื่อเตรียมรับมือกับเหตุการณ์ไม่คาดคิด 

ส่วนอาเจย์ บังกา ประธานธนาคารโลก เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการระดมทุนจากภาคเอกชนเข้าสู่เศรษฐกิจจริง เพื่อสร้างการจ้างงานและรักษาแรงขับเคลื่อนของเศรษฐกิจโลก

หากกล่าวโดยสรุป บรรดาผู้นำทางการเงินของโลกยังมองแนวโน้มเศรษฐกิจโลกด้วยความกังวล และที่ประชุมยังไม่ค้นพบ “สูตรสำเร็จ” ที่จะคลี่คลายความเสี่ยงเหล่านี้ได้ในเร็ววัน

อย่างน้อยที่สุด การประชุมครั้งนี้ก็มีผลงานที่เป็นรูปธรรมเกิดขึ้นในประเด็นอาชญากรรมทางการเงิน นั่นคือ Bangkok Blueprint ซึ่งธนาคารแห่งประเทศไทยร่วมผลักดันกับไอเอ็มเอฟและธนาคารโลก เพื่อวางแนวทางรับมือกับการฉ้อโกงในบริการทางการเงินดิจิทัล

โดยกำหนดข้อพิจารณา 12 ประการภายใต้เสาหลัก 5 ด้าน อย่างไรก็ตาม กรอบดังกล่าวยังเป็นเพียงแนวทางความร่วมมือโดยสมัครใจ ไม่ใช่ข้อตกลงที่กำหนดพันธกรณีหรือกลไกบังคับใช้ร่วมกันอย่างเป็นทางการ

สำหรับประเทศไทยแล้ว สิ่งที่น่ากังวลยิ่งกว่าความเสี่ยงระดับโลกคือสถานการณ์ทางเศรษฐกิจภายในประเทศตัวเอง

รายงาน World Economic Outlook ประจำเดือนตุลาคมของไอเอ็มเอฟ ซึ่งเปิดตัวภายในงานกลับประเมินว่าปีนี้เศรษฐกิจของไทยตลอดทั้งปี 2569 จะโตเพียง 2.1% สูงกว่าแค่เมียนมาและบรูไน 

ในขณะที่รองนายกฯ เอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ ที่สวมหมวกทั้งเจ้าภาพการประชุมฯ และ รมว.คลัง ยังคงเชื่อมั่นว่าไทยจะโตได้มากกว่า 3% หากสัดส่วนการลงทุนขยายตัวจากราว 22% เป็น 30% ของจีดีพี

แต่ความเชื่อมั่นดังกล่าวยังคงต้องถูกตั้งคำถามว่าเม็ดเงินลงทุนจะมาจากไหน? และเม็ดเงินที่ว่าจะช่วยสร้างผลิตภาพและการเติบโตที่ยั่งยืนได้มากน้อยเพียงใด? 

มิต้องกล่าวถึงว่าแม้เป้าหมาย 3% จะฟังดูไม่สูงนัก แต่เมื่อเทียบกับประมาณการของไอเอ็มเอฟสำหรับประเทศเพื่อนบ้าน ตัวเลขดังกล่าวยังคงตามหลังฟิลิปปินส์ ที่ 3.4% สิงคโปร์ ที่ 5% อินโดนีเซีย ที่ 5.1% และเวียดนาม ที่ 8.4% อยู่มาก

สถานการณ์ครั้งนี้แตกต่างจากการประชุมเมื่อปี 2534 อย่างชัดเจน ในเวลานั้น เศรษฐกิจไทยกำลังเติบโตอย่างร้อนแรงในเส้นทางสู่การเป็น “เสือตัวที่ห้า” ของเอเชีย ด้วยอัตราการเติบโตปีละ 8-10%

ทว่าความรุ่งเรืองดังกล่าวซ่อนความเปราะบางจากการกู้ยืมเงินตราต่างประเทศอย่างเกินตัว ซึ่งเป็นหนึ่งในปัจจัยที่นำไปสู่วิกฤติเศรษฐกิจปี 2540 

บทเรียนจากวิกฤติครั้งนั้นทำให้ไทยมีภูมิคุ้มกันทางการเงินดีขึ้น แต่ความสามารถในการป้องกันวิกฤติไม่ได้หมายความว่าจะสามารถรักษาความสามารถในการแข่งขันได้โดยอัตโนมัติ

โจทย์ของไทยในวันนี้จึงยากกว่าเดิมในอีกแง่หนึ่ง ในการไล่กวดเพื่อนบ้านให้ทัน ท่ามกลางข้อจำกัดมากมายตั้งแต่เพดานงบประมาณไปจนถึงความท้าทายจาก AI

แต่ถึงกระนั้น ธนาคารโลกได้วางแนวทางแก้โจทย์เหล่านี้ไว้ให้ไทยแล้ว ก่อนการประชุมจะเริ่มต้นเสียอีก รายงาน Building Thailand’s Future Today เสนอแนวทางปฏิรูปเพื่อให้ไทยก้าวสู่การเป็นประเทศรายได้สูงภายในปี 2580 โดยต้องอาศัยการเติบโตของ GDP ต่อหัวเฉลี่ยประมาณ 5.4% ต่อปี 

หัวใจสำคัญคือ การยกระดับโครงสร้างเศรษฐกิจ ผ่านการพัฒนาอุตสาหกรรมแห่งอนาคต 5 กลุ่ม ได้แก่ การผลิตขั้นสูง โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และยานยนต์ การท่องเที่ยวมูลค่าสูง บริการดิจิทัล เกษตรและอาหาร และอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ นอกเหนือจากการปรับโครงสร้างอุตสาหกรรม 

รายงานฯ ยังเน้นการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันและการสร้างนวัตกรรมของภาคเอกชน การยกระดับคุณภาพแรงงานผ่านการศึกษาและการพัฒนาทักษะ ตลอดจนการสร้างเมืองที่เป็นศูนย์กลางเศรษฐกิจแห่งใหม่ นอกเหนือจากกรุงเทพมหานคร

แนวทางเหล่านี้ไม่ได้มุ่งเพียงเพิ่มปริมาณการลงทุน แต่ต้องการเปลี่ยนวิธีที่เศรษฐกิจไทยสร้างมูลค่าและกระจายโอกาสทางเศรษฐกิจด้วย

อย่างไรก็ดี เมื่อพิจารณาประเด็นที่เกี่ยวข้องกับไทยในการประชุมครั้งนี้ เนื้อหาส่วนใหญ่ก็แทบไม่ต่างจากการทบทวนข้อเสนอในรายงานดังกล่าว

ไม่ว่าจะเป็น ปัญหาการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจแบบรูปตัว K ซึ่งธุรกิจขนาดใหญ่ฟื้นตัวได้เร็วกว่าผู้ประกอบการรายเล็ก การยกระดับทักษะแรงงานเพื่อรองรับการลงทุนจากต่างชาติ

การดึงเอสเอ็มอีไทยเข้าสู่ห่วงโซ่มูลค่าระดับโลก การลงทุนเพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสีเขียว หรือการลดทอนกฎระเบียบที่เป็นอุปสรรคต่อภาคธุรกิจ

แม้แต่ข้อเสนอให้ไทยวางตัวเป็น “ตัวกลางที่ไว้ใจได้” ในระบบเศรษฐกิจโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน ก็ยังเป็นการต่อยอดจากแนวคิดที่มีการพูดถึงกันมาระยะหนึ่งแล้ว

อย่างน้อยที่สุด เวทีประชุมครั้งนี้แสดงให้เห็นว่า ชนชั้นนำทางเศรษฐกิจไทยยอมรับปัญหาและมองเห็นแนวทางการปฏิรูปในทิศทางเดียวกัน 

แต่สิ่งที่การประชุมฯ ครั้งนี้ ยังไม่ได้ให้กับประเทศไทยคือ กระบวนการที่ชัดเจนว่าจะขับเคลื่อนข้อเสนอที่มีอยู่ให้เกิดผลจริงได้อย่างไร? ซึ่งย่อมส่งผลต่อการบรรลุเป้าหมายการเติบโตไม่ต่ำกว่า 3% อย่างที่ตั้งใจเอาไว้ว่าจะสำเร็จหรือล้มเหลวต่อเนื่องอีกปี

ผลงานของกระทรวงการคลังและแบงก์ชาติในการจัดการประชุมระดับโลกได้เสร็จสิ้นไปแล้วอย่างสวยงาม แต่การบ้านต่อไปของทั้งสองหน่วยงานคือ การต่อยอดผลลัพธ์จากการประชุม

ไม่ใช่เพียงเฉพาะการกำหนดเป้าหมายและนโยบายที่เป็นเพียง “กรอบแนวทาง” อย่างที่เป็นมาตลอด แต่ควรมาพร้อมกับกลไกที่ชัดเจนว่าใครต้องทำอะไร ใช้ทรัพยากรเท่าไร และจะวัดผลความสำเร็จได้อย่างไร?

มิฉะนั้นแล้ว ประโยชน์จากการเป็นเจ้าภาพครั้งนี้ก็อาจจบลงพร้อมกับเม็ดเงินที่หมุนเวียนในช่วงสัปดาห์ของการประชุม ซึ่งช่วยกระตุ้นเศรษฐกิจกรุงเทพฯ ได้เพียงชั่วคราว ขณะที่ความท้าทายของเศรษฐกิจไทยยังคงค้างเติ่งอยู่เช่นเดิม