ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ  ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

แม้เป้าหมายการนำพาประเทศไทยก้าวข้าม “กับดักประเทศรายได้ปานกลาง” (Middle-Income Trap) ไปสู่สถานะประเทศรายได้สูง จะถูกหยิบยกขึ้นมาเป็นวาระหลักของการพัฒนาเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่อง แต่ในทางปฏิบัติ ยุทธศาสตร์การปรับโครงสร้างอุตสาหกรรมของไทยที่ผ่านมายังมีความไม่ชัดเจน โดยที่ผ่านมาไทยจะได้รับความสนใจด้านการลงทุนจากต่างชาติ (FDI) จากอานิสงส์ของการปรับเปลี่ยนภูมิรัฐศาสตร์โลก

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

แต่คำถามเชิงโครงสร้างที่สำคัญคือ ไทยสามารถเก็บเกี่ยวผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจและสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศได้จริงเพียงใด ตราบใดที่การลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงยังเป็นเพียงการนำเข้าเทคโนโลยีต้นทางจากต่างประเทศเพื่อมาใช้พื้นที่ไทยในการผลิตปลายน้ำ โดยที่ผู้ประกอบการและแรงงานไทยยังไม่ได้เชื่อมต่อหรือเป็นเจ้าของเทคโนโลยีอย่างแท้จริง

หัวใจสำคัญของการยกระดับสู่ประเทศรายได้สูง ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการขยายปริมาณการผลิตสินค้าขั้นปลาย หรือการทำหน้าที่เป็นเพียง “พื้นที่ให้ต่างชาติเช่าตั้งโรงงาน” แล้วคนไทยรับเพียงค่าจ้างแรงงานขั้นต่ำ แต่ขึ้นอยู่กับการยกระดับผลิตภาพ และการถือครองขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของตนเอง

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

เมื่อเศรษฐกิจไทยกำลังเผชิญภาวะเครื่องยนต์เดิมหมดแรง อัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจตามศักยภาพลดลงเหลือเพียง 2–3% ต่อปี ซ้ำยังมีความเหลื่อมล้ำของการฟื้นตัวแบบ K-Shaped Economy หรือฟื้นตัวแบบสองขั้วชัดเจน ขณะที่ฐานอุตสาหกรรมดั้งเดิมของประเทศ เช่น ชิ้นส่วนยานยนต์ พลาสติก สิ่งทอ กำลังเสี่ยงต่อการถดถอยและสูญเสียความสามารถในการแข่งขัน

เร่งปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ ก้าวข้ามกับดักประเทศรายได้ปลายกลาง

ดร.นพรุจ จินดาสมบัติเจริญ นักวิชาการทีดีอาร์ไอ เปิดเผยว่า การก้าวข้ามกับดักประเทศรายได้ปานกลางของไทยจำเป็นต้องเร่งปรับโครงสร้างเศรษฐกิจ จากเดิมที่พึ่งพาการผลิตและการลงทุนจากต่างประเทศ ไปสู่การยกระดับผลิตภาพและสร้างขีดความสามารถทางเทคโนโลยีของผู้ประกอบการไทย

ดร.นพรุจ จินดาสมบัติเจริญ นักวิชาการทีดีอาร์ไอ

ปัจจุบันแม้ไทยได้รับความสนใจจากการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ (FDI) จากการเปลี่ยนแปลงของภูมิรัฐศาสตร์โลก แต่โจทย์สำคัญคือการสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ เพราะการลงทุนในอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูงจำนวนหนึ่งยังเป็นการนำเข้าเทคโนโลยีจากต่างประเทศเพื่อผลิตสินค้าปลายน้ำ ขณะที่ผู้ประกอบการและแรงงานไทยยังไม่ได้เชื่อมต่อกับเทคโนโลยีในระดับที่สร้างความเป็นเจ้าของได้อย่างแท้จริง

ท่ามกลางเศรษฐกิจไทยที่เครื่องยนต์เดิมเริ่มชะลอ ศักยภาพการเติบโตลดลงเหลือเพียง 2–3% ต่อปี และเผชิญการฟื้นตัวแบบ K-Shaped Economy ขณะที่อุตสาหกรรมดั้งเดิม เช่น ชิ้นส่วนยานยนต์ พลาสติก และสิ่งทอ เริ่มเผชิญแรงกดดันด้านการแข่งขัน อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์จึงเป็นหนึ่งในอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ที่สามารถทำหน้าที่เป็น Nexus Industry เชื่อมโยงฐานการผลิตเดิมไปสู่อุตสาหกรรมเทคโนโลยีมูลค่าสูง

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

ชูจุดแข็งไทย”บริการการแพทย์ไทย-ท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ”

แม้ไทยมีจุดแข็งด้านบริการทางการแพทย์และการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ แต่โครงสร้างการผลิตเครื่องมือแพทย์ยังพึ่งพาสินค้ามูลค่าเพิ่มต่ำ โดยผู้ประกอบการไทยกว่า 50% ผลิตวัสดุสิ้นเปลืองใช้ครั้งเดียว ขณะที่ผู้ผลิตครุภัณฑ์ทางการแพทย์คงทนมีเพียง 7% และผู้ผลิตชุดตรวจวินิจฉัยโรคเพียง 4% อีกทั้งผู้ผลิตกว่า 96.5% เป็น SMEs ซึ่งยังมีข้อจำกัดด้านเงินทุนและการวิจัยพัฒนาขั้นสูง

ด้านการค้า ไทยส่งออกเครื่องมือแพทย์มูลค่า 133,393 ล้านบาท แต่ 86% หรือ 114,872 ล้านบาท เป็นสินค้าวัสดุสิ้นเปลือง ขณะที่ครุภัณฑ์ทางการแพทย์มีสัดส่วนเพียง 12% และชุดตรวจวินิจฉัยเพียง 2% สะท้อนว่าไทยยังอยู่ในห่วงโซ่การผลิตขั้นต้นและมีมูลค่าเพิ่มไม่สูงนัก

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

ขณะที่ไทยนำเข้าเครื่องมือแพทย์มูลค่ารวม 96,937 ล้านบาท โดยเป็นครุภัณฑ์ทางการแพทย์คงทน 38% และชุดตรวจวินิจฉัย 19% สะท้อนการพึ่งพาเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ทางการแพทย์จากต่างประเทศในระดับสูง ทั้งที่ไทยมีอุปสงค์ภายในประเทศขนาดใหญ่จากระบบหลักประกันสุขภาพ โรงพยาบาลรัฐ และตลาด Medical Tourism

ดร.นพรุจ ระบุว่า โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการเพิ่มงบประมาณสนับสนุน แต่ต้องแก้ปัญหาการทำงานแบบแยกส่วน โดยเชื่อมเครื่องมือของรัฐตลอดห่วงโซ่ ตั้งแต่ทุนวิจัยจากกระทรวง อว. สิทธิประโยชน์การลงทุนจาก BOI ระบบกำกับดูแลของ อย. ห้องแล็บทดสอบและโครงสร้างพื้นฐานคุณภาพ (NQI) ไปจนถึงการจัดซื้อจัดจ้างผ่านบัญชีนวัตกรรมไทยและระบบเบิกจ่ายของ สปสช.

เสนอรัฐทำ Roadmap อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์

นอกจากนี้ เสนอให้จัดทำ Roadmap อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์ แบ่งผลิตภัณฑ์เป้าหมายเป็นระยะสั้น กลาง และยาว พร้อมออกแบบมาตรการให้เหมาะกับระดับเทคโนโลยี โดยสินค้าที่ไทยผลิตได้แล้วควรเร่งสร้างตลาด ยกระดับมาตรฐานสากล และผลักดันการจัดซื้อเพื่อทดแทนการนำเข้า ส่วนสินค้าที่มีความเสี่ยงสูงและใช้เทคโนโลยีขั้นสูงควรเน้น R&D เชิงลึก การพัฒนาบุคลากรทักษะสูง และการดึงดูด FDI เชิงยุทธศาสตร์เพื่อเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

สำหรับ “บัญชีนวัตกรรมไทย” คอขวดสำคัญยังอยู่ที่ความเชื่อมั่นของแพทย์และบุคลากรทางการแพทย์ต่อผลิตภัณฑ์ไทย รวมถึงการมีผลิตภัณฑ์เจ้าตลาดจากต่างประเทศอยู่ก่อน จึงจำเป็นต้องสร้างระบบทดสอบ รับรองมาตรฐาน และสร้างหลักฐานด้านประสิทธิภาพ เพื่อเพิ่มความเชื่อมั่นและเปิดทางให้สินค้าไทยเข้าสู่การใช้งานจริง

ทั้งนี้ การยกระดับอุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์จำเป็นต้องขับเคลื่อนเป็น Policy Package ครบ 4 มิติ ได้แก่ การยกระดับขีดความสามารถและมาตรฐานการผลิต (Supply Upgrade) การสร้างอุปสงค์และตลาดใช้งานจริง (Demand Support) การปฏิรูประบบกำกับดูแลและโครงสร้างพื้นฐานคุณภาพ (Institutional Governance & NQI) และการออกแบบสภาพแวดล้อมการแข่งขัน (Competition Dynamics)

ทีดีอาร์ไอชี้ไทยเสี่ยงติดกับดักมูลค่าต่ำ ดัน “เครื่องมือแพทย์” สร้างเทคโนโลยีไทย

หากสามารถเชื่อมโยงนโยบายทั้ง 4 ด้านให้ทำงานเป็นระบบเดียวกัน อุตสาหกรรมเครื่องมือแพทย์จะไม่เพียงช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้า แต่ยังสามารถเป็นฐานในการสร้างเทคโนโลยี พัฒนาทักษะแรงงาน เพิ่มผลิตภาพ และสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ ซึ่งจะเป็นส่วนสำคัญของการผ่าตัดโครงสร้างเศรษฐกิจไทยสู่เศรษฐกิจมูลค่าสูงในระยะยาว

อ่านข่าว:

“ทรัพย์สินทางปัญญา” พลิกศักยภาพ สินค้าไทยสร้างมูลค่าใหม่ หนุนเศรษฐกิจเติบโต

ทีดีอาร์ไอเร่งปฏิรูปสุขภาพ ชูนวัตกรรม–การเงิน–บำบัดไต ลดภาระคนไทย