รู้จัก 8 เครื่องมือนโยบายการเงิน “แบงก์ชาติ” ทำอะไรได้บ้าง? | เดลินิวส์

สมาคมผู้สื่อข่าวเศรษฐกิจ ได้จัดอบรมโครงการพัฒนาศักยภาพผู้สื่อข่าวเศรษฐกิจระดับสูง (พศส.) ประจำปี 2569 โอกาส-ทางรอด ยุคเศรษฐกิจผันผวน ท่ามกลางความขัดแย้งภูมิรัฐศาสตร์โลก เมื่อวันที่ 11 ก.ค.ที่ผ่านมา

“วิทัย รัตนากร” ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้มาบรรยายหัวข้อ “นโยบายการเงินไทย รับมือสงคราม และวิกฤติการเงินโลก” โดยฉายภาพกลไกการทำงานของนโยบายการเงิน และย้ำว่าในยุคนี้ธนาคารกลางต้องให้น้ำหนักกับการประคับประคองเศรษฐกิจมากขึ้น ท่ามกลางวิกฤติที่เกิดขึ้นถี่กว่าในอดีต

เริ่มต้นอธิบายความแตกต่างระหว่างนโยบายการเงินและนโยบายการคลัง ซึ่งเป็นสองนโยบายหลักที่ขับเคลื่อนเศรษฐกิจ โดยนโยบายการคลัง ดูแลโดยกระทรวงการคลัง มีหน้าที่หลักคือการกระตุ้นเศรษฐกิจให้เติบโต ผ่านเครื่องมือด้านภาษีและการใช้จ่ายภาครัฐ ซึ่งส่งผลเร็วและตรงจุด แต่มีผลในระยะสั้น

ขณะที่ นโยบายการเงิน ดูแลโดย ธปท. มีหน้าที่หลักคือการดูแลเสถียรภาพเศรษฐกิจมหภาค ซึ่งครอบคลุม 2 มิติสำคัญ คือ เสถียรภาพด้านราคา คุมเงินเฟ้อให้อยู่ในกรอบ 1-3% และเสถียรภาพระบบการเงิน สถาบันการเงินเข้มแข็ง ระบบชำระเงินไม่สะดุด

“นโยบายการคลังดูแลเรื่องให้เศรษฐกิจโต นโยบายการเงินเป็นตัวเซฟจากความเสี่ยงเรื่องเสถียรภาพ ส่วนนโยบายการเงินไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจหรือทำให้เศรษฐกิจตก แต่มันทำหน้าที่ในวงกว้างและใช้เวลากว่าจะเกิดผล”

ผู้ว่าฯแบงก์ชาติ กาง 8 เครื่องมือนโยบายการเงิน ของธปท. ว่าสามารถทำอะไรได้บ้าง แต่ทำได้จริงมีแค่ไหน?

1.อัตราดอกเบี้ยนโยบาย ถือเป็นเครื่องมือหลักเพียงหนึ่งเดียวที่มีผลต่อระบบเศรษฐกิจอย่างจริงจังในปัจจุบัน โดยส่งผ่านผลกระทบในวงกว้างและใช้เวลาประมาณ 8-12 เดือน จึงจะเห็นผลต่อระบบเศรษฐกิจ

2.Reserve Requirement ปัจจุบันไทยกำหนดไว้ต่ำมากเพียง 1% จึงแทบไม่มีผลในการประคองหรือกระตุ้นเศรษฐกิจ

3.Standing Facility ใช้บริหารสภาพคล่องระยะสั้นรายวันของสถาบันการเงิน

4.Open Market Operation (OMO) การดูดซับหรือฉีดสภาพคล่องผ่านการออกพันธบัตรหรือตลาด RP

5.Quantitative Easing (QE) ซึ่งผู้ว่าฯธปท. ระบุว่า QE ไม่ได้ผลในไทย เพราะไทยเป็น Bank-based Economy คือจัดสรรทุนผ่านธนาคาร ต่างจากสหรัฐฯ ที่เป็น Capital-based เมื่อฉีดเงินเข้าระบบ เงินจะไหลกลับมาที่แบงก์ชาติผ่านตลาด RP ทันทีโดยไม่เกิดผลต่อเศรษฐกิจจริง

6.Targeted Lending Facility หรือซอฟต์โลน ปัจจุบันธปท.ไม่สามารถปล่อยกู้โดยตรงได้เนื่องจากการแก้ไขกฎหมาย หน้าที่นี้จึงตกเป็นของธนาคารรัฐ เช่น ธนาคารออมสิน

7.Exchange Rate Intervention การเข้าแทรกแซงค่าเงินบาททำได้จำกัดเพื่อลดความผันผวนเท่านั้น เนื่องจากติดเกณฑ์ Currency Manipulation (การบิดเบือนค่าเงิน) ที่ทำได้ไม่เกิน 2% ของ GDP ตามข้อตกลงกับคู่ค้าหลักอย่างสหรัฐฯ

“2-3 ปีที่ผ่านมาค่าเงินบาทเคลื่อนไหวทิศทางเดียวกับราคาทอง เมื่อทองขึ้นบาทแข็ง ถ้าหากทองขึ้น 1%เงินบาทแข็งค่า 0.8% และส่วนใหญ่มาจากการเทรดผ่านแอปทอง ทำให้ธปท.ออกมาตรการควบคุม จนความสัมพันธ์เงินบาทกับทองกลับมาเป็น หากทองขึ้น 1% เงินบาทแข็งค่า 0.4-0.45%”

8.มาตรการเชิงโครงสร้าง หรือแม็คโครพรูเด็นเชียล เช่น มาตรการ LTV หรือการกำหนดภาระหนี้ต่อรายได้ (DSR) เป็นต้น ซึ่งเป็นการกำหนดเกณฑ์วางเงินดาวน์ หรือภาระหนี้ต่อรายได้ เพื่อดูแลความมั่นคงของระบบ

“วิทัย” เล่าว่า ธนาคารกลางมักถูกคาดหวังจากสังคมให้แก้ไขปัญหาเศรษฐกิจในหลายมิติ แต่ในทางปฏิบัติกลับมีเครื่องมือที่จำกัดมาก

ซึ่งก่อนผมมาเป็นผู้ว่าฯ ธปท. มีผู้ใหญ่ท่านหนึ่งบอกว่า “งานเราได้รับการคาดหวังจากสังคมมากว่าต้องทำนู่นทำนี่เยอะแยะ ปัญหาคือเราไม่มีเครื่องมือเหมือนที่เขาคาดหวัง เครื่องมือหลักของเราแทบจะใช้ได้ตัวเดียวคือ ดอกเบี้ยนโยบาย”

นอกจากนี้ ในด้านเงินเฟ้อหากเกิดจากฝั่งอุปทาน เช่น ราคาน้ำมันโลกสูงขึ้น การขึ้นดอกเบี้ยอาจไม่ได้ช่วยแก้ปัญหาโดยตรงเหมือนเงินเฟ้อที่เกิดจากเศรษฐกิจร้อนแรงเกินไป หรือฝั่งอุปสงค์ แต่บางครั้งจำเป็นต้องทำเพื่อชะลอความต้องการใช้จ่ายและรักษาเสถียรภาพภาพรวม

“ผู้ว่าฯแบงก์ชาติ” เน้นย้ำถึงความจำเป็นในการปรับตัวของนโยบายการเงิน โดยเห็นว่าในอดีตวิกฤติเศรษฐกิจ (Shock) อาจเกิดขึ้นทุก 10 ปี แต่ปัจจุบันเกิดขึ้นเฉลี่ยทุก 2 ปี หรือแทบจะปีละครั้ง

“เราอยู่ในยุคที่มีความผันผวนมาก เราเลยต้องใช้เครื่องมือหลากหลายที่รวมกัน และต้องเข้าไปช่วยนโยบายการคลังในการประคับประคองเศรษฐกิจด้วย บริบทเปลี่ยน ความเสี่ยงเปลี่ยน ถ้าอยู่ที่เดิมก็จบ”

นโยบายการเงิน คือ เครื่องมือที่ธนาคารกลาง เช่น ธนาคารแห่งประเทศไทย ใช้ควบคุมปริมาณเงินและอัตราดอกเบี้ยในระบบเศรษฐกิจ เพื่อดูแลให้ภาวะเศรษฐกิจเติบโตได้อย่างสมดุล รักษาเสถียรภาพราคา (ควบคุมเงินเฟ้อ) และรักษาเสถียรภาพของระบบการเงิน