พลิกโฉมท่าเรือเอเชียสู่ ‘เศรษฐกิจสีน้ำเงิน’ โอกาสทอง 1.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ

• ภาคอุตสาหกรรมทางทะเลกำลังเปลี่ยนผ่านสู่ “เศรษฐกิจสีน้ำเงิน” เพื่อรับมือวิกฤติสภาพภูมิอากาศ ซึ่งสร้างโอกาสการลงทุนด้านโครงสร้างพื้นฐานเพื่อลดคาร์บอนมูลค่าสูงถึง 1.4 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ
• ภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก เป็นตลาดโครงสร้างพื้นฐานท่าเรือที่ใหญ่ที่สุด โดยครองส่วนแบ่งตลาดถึง 45% และมีศักยภาพสูงในการเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้
• การลงทุนมุ่งเน้นไปที่การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเพื่อรองรับเชื้อเพลิงทางเลือก เช่น เมทานอลเขียว และแอมโมเนียเขียว เพื่อบรรลุเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี 2593
• การพลิกโฉมท่าเรือให้ความสำคัญกับ “ธรรมชาติและผู้คน” โดยมุ่งสร้างงานใหม่ และใช้โซลูชันจากธรรมชาติเพื่อสร้างความยั่งยืน และความสามารถในการปรับตัว

ท่าเรือ และห่วงโซ่อุปทานทางทะเลทั่วโลกกำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายครั้งประวัติศาสตร์ เมื่อวิกฤติสภาพภูมิอากาศบีบให้ภาคอุตสาหกรรมต้องเร่งเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด พร้อมชู “ธรรมชาติและผู้คน” เป็นหัวใจสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจมหาสมุทรแห่งอนาคต

ในยุคที่มูลค่าทางเศรษฐกิจของมหาสมุทรพุ่งสูงถึง 2.6 – 5.1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ และเป็นเส้นทางลำเลียงการค้าโลกมากกว่า 80% ท่าเรือ และศูนย์กลางการค้าจึงไม่ใช่แค่จุดจอดเรืออีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็น “หัวใจสำคัญ” ของการขับเคลื่อนเศรษฐกิจสีน้ำเงิน (Blue Economy)

ข้อมูลจากรายงานล่าสุดชี้ว่า ตลาดโครงสร้างพื้นฐานท่าเรือทั่วโลกกำลังเติบโตอย่างก้าวกระโดดถึง 70% โดยคาดว่าจะทะยานจาก 1.645 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2566 สู่ 2.783 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2575 โดยมีภูมิภาค “เอเชีย-แปซิฟิก” ครองส่วนแบ่งตลาดสูงสุดถึง 45% และท่าเรือในประเทศกำลังพัฒนาของเอเชียยังรับมือกับตู้คอนเทนเนอร์ทั่วโลกไปสูงถึง 60% ในปี 2567 ที่ผ่านมา

เมื่อวิกฤติภูมิอากาศเคาะประตูท่าเรือ

แม้การเติบโตจะรวดเร็ว แต่ความเสี่ยงจากโลกร้อนตามรายงานความเสี่ยงระดับโลก (Global Risks Report) ก็กำลังสร้างแรงกดดันอย่างหนัก ท่าเรือทั่วโลกต้องเผชิญหน้ากับสภาพอากาศสุดขั้ว การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และระดับน้ำทะเลที่เพิ่มสูงขึ้น

สถิติที่น่าตกใจระบุว่า ความท้าทายด้านการดำเนินงานของท่าเรือในยุโรปที่เชื่อมโยงกับสภาพภูมิอากาศ พุ่งสูงจาก 41 % ในปี 2561 มาอยู่ที่ 69% ในปี 2568 เช่นเดียวกับท่าเรือหลักในเอเชียที่มีความเสี่ยงสูงต่อภัยธรรมชาติเหล่านี้

อย่างไรก็ตาม วิกฤตินี้มาพร้อมกับโอกาส การปรับปรุงท่าเรือให้พร้อมรับอนาคต (Future-proofing) เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน สามารถปลดล็อกมูลค่าสะสมได้มากกว่า 5.4 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2573 แต่ต้องแลกมาด้วยการลงทุนมหาศาล และการลงมือทำอย่างจริงจัง

ทางสองแพร่ง ดีคาร์บอนไนเซชัน และความยืดหยุ่น

เป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี 2550 (ค.ศ.2050) ตามข้อกำหนดขององค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) กำลังผลักดันให้ภาคการเดินเรือต้องเปลี่ยนผ่านไปใช้เชื้อเพลิงทางเลือก เช่น เมทานอลเขียว แอมโมเนียเขียว และ e-fuels สังเคราะห์

ความท้าทายคือ โครงสร้างพื้นฐานในปัจจุบันยังตามไม่ทัน ความต้องการแปลงสภาพเรือ (Retrofit) สูงถึงกว่า 1,000 ลำต่อปี แต่กำลังการผลิตทั่วโลกในปี 2568 กลับทำได้เพียงราว 465 ลำเท่านั้น ทำให้ต้องเร่งพัฒนาทั้งสิ่งอำนวยความสะดวกในการเติมเชื้อเพลิง อู่ต่อเรือ และโครงสร้างพื้นฐานบนบก ซึ่งคาดว่าจะต้องใช้งบลงทุนสูงถึง 1 – 1.4ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ โดย 87% จะถูกเทงบไปที่โครงสร้างพื้นฐานบนบก

คนและธรรมชาติ สินทรัพย์เชิงกลยุทธ์

การเปลี่ยนผ่านครั้งนี้ไม่ได้มองแค่เรื่องเครื่องจักร แต่ยังสร้างงานใหม่ๆ รองรับแรงงานในภาคการเดินเรือที่มีอยู่เดิมกว่า 30 ล้านคน และสร้างประโยชน์ทางอ้อมอีก 90 ล้านตำแหน่ง โดยเชื้อเพลิงไร้มลพิษอาจสร้างงานได้อีกถึง 4 ล้านตำแหน่งในห่วงโซ่อุปทานพลังงานภายในปี 2550

หัวใจสำคัญของการสร้างความยืดหยุ่นคือ การนำ “ธรรมชาติและผู้คน” มาเป็นสินทรัพย์เชิงกลยุทธ์ ผสานโซลูชันอิงธรรมชาติ (Nature-based Solutions) และการออกแบบที่เกื้อหนุนธรรมชาติเข้ากับระบบบริหารจัดการน้ำ และของเสีย เพื่อให้ท่าเรือไม่เพียงแต่ลดการปล่อยคาร์บอน แต่ยังช่วยปกป้องชายฝั่ง และสร้างชุมชนที่เข้มแข็งไปพร้อมกัน

โอกาสทองของเอเชียสู่ผู้นำระดับโลก

ด้วยขนาด และอัตราการเติบโตของท่าเรือในเอเชีย โดยเฉพาะอินเดียที่ปริมาณตู้คอนเทนเนอร์ผ่านท่าเรือเพิ่มขึ้นเกือบเท่าตัวในรอบ 10 ปีที่ผ่านมา ประกอบกับยุทธศาสตร์ระดับชาติอย่าง Sagarmala ทำให้เอเชียมีความพร้อมอย่างยิ่งที่จะก้าวขึ้นเป็นผู้นำ

หากภูมิภาคนี้สามารถบูรณาการความยั่งยืน การลดคาร์บอน และการดูแลรักษาธรรมชาติเข้ากับการตัดสินใจลงทุนตั้งแต่วันนี้ ท่าเรือเอเชียจะไม่ใช่แค่จุดผ่านสินค้าธรรมดา แต่จะเป็น “ประตูบานใหญ่” สู่เศรษฐกิจสีน้ำเงินที่ยืดหยุ่น แข่งขันได้ และยั่งยืนสำหรับคนรุ่นต่อไป

ที่มา :  World Economic Forum

พิสูจน์อักษร….สุรีย์  ศิลาวงษ์