ธุรกิจไทยเป็น ‘บริษัทซอมบี้’ ไปแล้วเกือบ 12% SCB EIC เตือนมีแนวโน้มสูงขึ้นอีก ภัยเงียบฉุดผลิตภาพเศรษฐกิจ

ธุรกิจไทยมีแนวโน้มเป็นบริษัทผีดิบ (Zombie firm) สูงขึ้น โดยเฉพาะ SME ด้าน SCB EIC เตือนภาวะดังกล่าวอาจสร้างความเสียหาย เหตุจะทำให้ทรัพยากรประเทศ ทั้งเงินทุน และแรงงานไปจมอยู่ในกลุ่มธุรกิจที่ไม่ก่อให้เกิดผลิตภาพ จนส่งผลให้ GDP ไทยเติบโตชะลอตัวลง คาดเศรษฐกิจไทยขยายตัว 2.2% ในปี 2026 และ 2.1% ในปี 2027 ท่ามกลางการฟื้นตัวไม่ทั่วถึง มีลักษณะ K-shaped ที่ชัดเจนขึ้นในหลายมิติ

วันนี้ (14 กันยายน) ดร. ยรรยง ไทยเจริญ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สายงานวิจัยเศรษฐกิจและความยั่งยืน ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ ธนาคารไทยพาณิชย์ (SCB EIC) กล่าวว่า ธุรกิจไทยมีแนวโน้มเป็นบริษัทผีดิบ (Zombie firm) หรือบริษัทที่ทำกำไรได้น้อยกว่าหนี้สิน ‘มากขึ้น’ โดยตามข้อมูลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้าแสดงให้เห็นว่า สัดส่วน Zombie firm ของธุรกิจไทยเร่งตัวขึ้นแตะ 11.6% ในปี 2025 จากสัดส่วน 11.4% ในปี 2024

สัดส่วน Zombie Firm ใน SME สูงกว่าธุรกิจขนาดอื่นเกือบ 3 เท่า

ขณะที่ SMEs มีสัดส่วนผีดิบสูงถึง 12.3% ในปี 2025 แต่กลุ่มธุรกิจขนาดใหญ่ (Large firm) กลับมีสัดส่วนเพียงประมาณ 5% เท่านั้น สะท้อนว่าความเปราะบางกระจุกตัวอยู่ที่ฝั่ง SME เป็นหลัก

โดยสัดส่วนดังกล่าวยังนับว่าสูงกว่าช่วงก่อนโควิดที่ SME มีสัดส่วน Zombie firm อยู่ที่ 11.1% (ภาพรวมอยู่ที่ 10.4%) อย่างไรก็ตาม สัดส่วนดังกล่าวพุ่งขึ้นไปแตะระดับสูงสุดที่ 16.1% (ภาพรวมอยู่ที่ 15.1%) ในปี 2021 ก่อนจะลดลงมา ทรงตัวอยู่ในระดับสูงกว่าช่วงก่อนโควิดในปี 2023–2025

เปิด 3 อุตสาหกรรมมี Zombie Firm มากที่สุด

ทั้งนี้ นิยามบริษัทผีดิบ (Zombie firm) ของ SCB EIC หมายถึงบริษัทที่มีความสามารถในการทำกำไรไม่เพียงพอที่จะชำระหนี้ (Interest Coverage Ratio ต่ำกว่า 1) ติดต่อกัน 2 รอบบัญชี และเป็นบริษัทที่มีอายุดำเนินกิจการมากกว่า 3 ปี เพื่อไม่ให้สับสนกับธุรกิจสตาร์ตอัปหรือธุรกิจเปิดใหม่ที่อาจยังไม่มีกำไรในระยะแรก

เมื่อแบ่งแยกเป็นรายอุตสาหกรรมพบว่า อสังหาริมทรัพย์เพื่อที่อยู่อาศัย ธุรกิจที่พักแรมและโรงแรม ธุรกิจบริการอาหารและเครื่องดื่ม คืออุตสาหกรรมมี Zombie firm มากที่สุด รองลงมาคือ ธุรกิจสุขภาพ (Healthcare) โทรคมนาคม (Telecommunication) และธุรกิจยางที่มี Zombie Firm ในสัดส่วนสูง

Zombie Firm ยิ่งเยอะจ่อฉุดผลิตภาพเศรษฐกิจ

ยรรยงกล่าวต่อว่า การปล่อยให้มีบริษัทซอมบี้ค้างอยู่ในระบบเศรษฐกิจจำนวนมากอาจสร้างความเสียหายได้ เนื่องจากจะทำให้ทรัพยากรสำคัญของประเทศทั้งเงินทุน แรงงาน และผู้ประกอบการ ไปจมอยู่ในกลุ่มธุรกิจที่ไม่ก่อให้เกิดผลิตภาพแทนที่จะถูกนำไปใช้ในภาคธุรกิจที่มีอนาคต ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญหนึ่งที่ทำให้ผลิตภาพ (Productivity) ของแรงงานและธุรกิจไทยลดลง จนส่งผลให้ GDP ไทยเติบโตชะลอตัวลงเรื่อยๆ

พร้อมทั้งวิเคราะห์ต่อว่า สาเหตุที่ทำให้ไทยมีบริษัทซอมบี้สะสมอาจมาจากสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจบางประการช่วยประคองให้บริษัทเหล่านี้ยังรอดอยู่ได้ในระยะสั้น แต่อาจสะสมปัญหาในระยะยาว ไม่ว่าจะเป็นดอกเบี้ยระดับต่ำ และมาตรการช่วยเหลือของภาครัฐ ที่ช่วยยื้อให้บริษัทที่ไม่สามารถแข่งขันได้ในตลาดจริงยังคงชำระดอกเบี้ยหรือเปิดกิจการต่อไปได้

“ถ้าประเทศไหน เศรษฐกิจไหนที่มี Zombie Firm เยอะอาจจะสะท้อนว่า กลไกของเศรษฐกิจนั้นอาจจะประคบประหงมเศรษฐกิจส่วนที่อาจจะไม่ Productive มากเกินไปหรือเปล่า ดังนั้น ถ้า Zombie Firm อยู่ในระดับที่สูง หรือสูงขึ้นเรื่อยๆ ก็ต้องระมัดระวัง” ดร. ยรรยงกล่าว

ฉะนั้น เพื่อแก้ปัญหาบริษัทซอมบี้ให้ตรงจุด ดร. ยรรยงกล่าวว่า ผู้กำหนดนโยบายต้องแยกให้ออกว่ากลุ่มไหนคือกลุ่มที่ ‘พอปรับตัวได้’ ก็ควรเข้าไปช่วย Upskill Reskill หรือ Transform และกลุ่มไหนที่ ‘ไม่สามารถแข่งขันได้แล้ว’ ก็ควรใช้กลไกการย้ายทรัพยากร (Reallocate Resources) ไปในธุรกิจใหม่เกิดขึ้นได้จริง

SCB EIC มองเศรษฐกิจไทยเติบโตดีขึ้นจากการลงทุนรอบใหม่และการส่งออก

สำหรับภาพรวมและการประมาณการเศรษฐกิจไทย (Economic Outlook) ดร. ยรรยงเปิดเผยว่า SCB EIC ตัดสินใจปรับขึ้นประมาณการ GDP เล็กน้อยอยู่ที่ขยายตัว 2.2% ในปี 2026 และ 2.1% ในปี 2027 โดยได้รับแรงขับเคลื่อนสำคัญจากวัฏจักรการลงทุน AI ของโลก ส่งผลบวกต่อการส่งออกสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ และ การลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ ในกลุ่มดิจิทัล และ เทคโนโลยี

การฟื้นตัวแบบ K-shaped ชัดเจนขึ้นในหลายมิติ

อย่างไรก็ตาม แม้เศรษฐกิจไทยจะเติบโตได้ดีขึ้น แต่การฟื้นตัวมีลักษณะ K-shaped ชัดเจนขึ้นในหลายมิติ เนื่องจากการลงทุนและการส่งออกที่ขยายตัวดีมีการพึ่งพาการนำเข้าสูงและเชื่อมโยงสู่เศรษฐกิจในประเทศค่อนข้างจำกัด ทำให้ผลประโยชน์ด้านรายได้และการจ้างงานกระจุกตัวในอุตสาหกรรมและธุรกิจที่เชื่อมโยงกับการส่งออกอิเล็กทรอนิกส์และการลงทุนจากต่างประเทศเป็นหลัก ขณะที่ครัวเรือนและ SMEs จำนวนมากยังเผชิญความเปราะบางด้านรายได้ หนี้สิน และการเข้าถึงสินเชื่อ

• ประเภทธุรกิจและขนาดกิจการ การเติบโตในปัจจุบันกระจุกตัวอยู่ในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์และเทคโนโลยีดิจิทัลที่อยู่ในห่วงโซ่อุปทานที่เกี่ยวข้องกับ AI โดยเฉพาะธุรกิจขนาดใหญ่ที่มีความพร้อมด้านเงินทุน เทคโนโลยี และบุคลากร ขณะที่ SMEs ยังเผชิญข้อจำกัดจากรายได้ที่ฟื้นตัวช้า อัตรากำไรลดลง ปัญหาสภาพคล่อง การเข้าถึงสินเชื่อ ซึ่งสะท้อนการแข่งขันจากต่างประเทศที่รุนแรง และข้อจำกัดในการลงทุนและปรับตัวต่อเทคโนโลยีใหม่
• แรงงานและครัวเรือน รายได้ในกลุ่มแรงงานทักษะสูงและแรงงานในระบบฟื้นตัวได้ดีกว่าแรงงานนอกระบบ ขณะที่ครัวเรือนรายได้น้อยยังเผชิญแรงกดดันจากรายได้ที่ฟื้นตัวช้า ภาระหนี้สูง และมีความสามารถรองรับแรงกระแทกทางเศรษฐกิจจำกัด ทำให้ยังต้องพึ่งพามาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐมากกว่ากลุ่มอื่น

SCB EIC มองว่าความแตกต่างของการฟื้นตัวนี้อาจกลายเป็นข้อจำกัดสำคัญต่อเศรษฐกิจไทย หากแรงส่งจากการลงทุนและการส่งออกยังไม่สามารถเปลี่ยนเป็นการจ้างงาน รายได้ และกำลังซื้อในประเทศได้มากขึ้น ก็อาจทำให้การขยายตัวทางเศรษฐกิจชะลอตัวลงได้อีกและเกิดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ

ดังนั้น SCB EIC จึงระบุว่า การเปลี่ยนจากการฟื้นตัวแบบ K-shaped ไปสู่การเติบโตที่ทั่วถึงและยั่งยืนขึ้น (Broad-based recovery) จำเป็นต้องดำเนินการควบคู่กัน 3 ด้าน คือ

• ยกระดับเครื่องยนต์การเติบโตใหม่ของประเทศ โดยใช้โอกาสจากกระแสเงินลงทุนต่างชาติ (FDI) ในการเพิ่มมูลค่าเพิ่มภายในประเทศ ผ่านการดึงดูดกิจกรรมมูลค่าสูง การพัฒนาเทคโนโลยี และการยกระดับทักษะแรงงานให้สอดคล้องกับความต้องการของเศรษฐกิจยุคใหม่
• เชื่อมผลประโยชน์สู่เศรษฐกิจวงกว้าง ผ่านการสร้างความเชื่อมโยงระหว่าง FDI และบริษัทขนาดใหญ่ กับ SMEs ไทย เพื่อให้ผู้ประกอบการไทยเข้าร่วมในห่วงโซ่อุปทานใหม่ได้มากขึ้น
• ช่วยเหลือกลุ่มที่ยังปรับตัวไม่ทันในช่วงเปลี่ยนผ่าน โดยยกระดับศักยภาพของกลุ่มที่ยังแข่งขันได้ และมีกลไกรองรับที่เหมาะสมกับกลุ่มเปราะบาง เพื่อให้สามารถปรับตัวได้อย่างราบรื่น

ภาพ: leolintang / Shutterstock