แก้หนี้ ‘เอสเอ็มอี’ วาระแห่งชาติ เอ็นพีแอลพุ่ง กำไรต่ำ – ‘ถมเงิน’ อย่างเดียวไม่รอด

ปัญหาธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม หรือ ‘เอสเอ็มอี’ กลายเป็นหนึ่งในจุดเปราะบางสำคัญของเศรษฐกิจไทย เมื่อสัญญาณจากทั้งภาคการเงิน และภาคธุรกิจสะท้อนไปในทิศทางเดียวกัน ตั้งแต่หนี้เสียที่อยู่ในระดับสูง สินเชื่อหดตัวต่อเนื่อง ความสามารถทำกำไรลดลง ไปจนถึงจำนวนโรงงานปิดที่เริ่มมากกว่าโรงงานเปิด ขณะที่ธุรกิจขนาดใหญ่ยังสามารถขยายสินเชื่อและลงทุนได้

สอดคล้อง นายวิทัย รัตนากร ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กล่าวก่อนหน้านี้ว่า “ตัวหนึ่งที่สะท้อนความอ่อนแอ” ในระบบเศรษฐกิจไทยคือปัญหา “หนี้เสีย” โดย NPL ของระบบโดยรวมกำลังอยู่ในช่วงขาขึ้น เพิ่มจาก 2.85% มาอยู่ที่ 2.97% ในเดือนพ.ค. 2569 และยังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น หากเศรษฐกิจยังคงเติบโตต่ำ

จุดที่น่ากังวลมากที่สุด คือ การกระจายตัวหนี้เสียที่ต่างกันมากระหว่างธุรกิจแต่ละขนาด โดย NPL ของ SME อยู่ที่ 9.5% ขณะที่ลูกค้ารายใหญ่มี NPL เพียง 1.5% ความต่างดังกล่าวสะท้อนทั้ง “ปัญหาความเหลื่อมล้ำ” และ “ขีดความสามารถแข่งขัน” ที่ลดลงของธุรกิจขนาดเล็ก
ความเสี่ยง SME เมื่อเทียบธุรกิจรายใหญ่

สะท้อนความต่างด้านอำนาจต่อรอง ธุรกิจขนาดใหญ่มี Bargaining Power มากกว่า สามารถปรับตัวรับต้นทุนที่เพิ่มขึ้นได้ดีกว่า ขณะที่ SME มีข้อจำกัดมากกว่าและได้รับผลกระทบจากภาวะเศรษฐกิจรุนแรง

ซึ่ง SME เป็นแหล่งจ้างงานหลักของประเทศ หากสินเชื่อ SME ยังคงติดลบ จะยิ่งซ้ำเติมความเหลื่อมล้ำแบบ K-Shaped ให้รุนแรงขึ้น เพราะหากธุรกิจประสบปัญหาหนี้เสียและไม่สามารถเข้าถึงสินเชื่อใหม่ได้ ย่อมกระทบการจ้างงาน รายได้ประชาชน และบริโภคภายในประเทศ

• แก้ปัญหา SME ถือเป็น‘วาระแห่งชาติ’

นายผยง ศรีวณิช กรรมการผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกรุงไทย จำกัด (มหาชน) หรือ KTB กล่าวว่า ปัญหาที่น่ากังวลที่สุดขณะนี้ คือ สถานการณ์ SME ไทยที่กำลังเผชิญความท้าทายเชิงโครงสร้างรุนแรง

การแก้ไขปัญหา SME จึงถือเป็น “วาระแห่งชาติ” ที่ทุกภาคส่วนต้องเร่งผลักดัน เนื่องจาก SME เป็นกลุ่มที่ก่อให้เกิดการจ้างงานจำนวนมากในระบบเศรษฐกิจ

ปัจจุบัน เอสเอ็มอีไทยจำนวนมากเสมือนคนไข้ที่มีอาการป่วยซับซ้อน หากข้อมูลเหล่านี้ไม่เชื่อมโยงกัน หมอจะไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ สิ่งสำคัญจึงเป็นการมีข้อมูลที่เชื่อมโยงกัน หรือ Data Connectivity

โดยเฉพาะกลุ่มเศรษฐกิจนอกระบบ หรือ Informal Economy ต้องถูกดึงเข้ามาในระบบ เพื่อให้เห็นปัญหาที่แท้จริง และได้รับการช่วยเหลือที่เหมาะสม

ปัญหา SME วันนี้ไม่จำกัดอยู่แค่เรื่องขาดแคลนเงินทุน แต่ปัญหา คือ “ทักษะเชิงการผลิต” เพราะ SME กำลังเผชิญการเปลี่ยนแปลงช่องทางการขาย ต้นทุนผลิตที่สูงขึ้น การจัดหาวัตถุดิบ รวมถึงการเข้าถึงตลาดส่งออกที่เปลี่ยนจากเดิมอย่างสิ้นเชิง

“การอยู่รอดไม่จำเป็นต้องเรื่องเงินอย่างเดียว” ธนาคารกรุงไทยและภาคธนาคารกำลังทำงานร่วมภาครัฐและภาคอุตสาหกรรม เพื่อช่วยการปรับโครงสร้างธุรกิจ

เป้าหมายสำคัญ คือ เร่งทำให้ธุรกิจที่เป็น “K-Shape ขาล่าง” กลับมาเป็นขาบนให้ได้ หรืออย่างน้อยต้องประคองให้มีเสถียรภาพนานพอที่จะปรับตัว การช่วยเหลือต้อง “ให้ยาตรงจุด” ตามอาการแต่ละกลุ่มธุรกิจ

• “ขัตติยา” เตือนรง.ปิดมากกว่าเปิด-ธุรกิจเปราะบาง

ดังนั้น โจทย์ภาคธุรกิจระยะข้างหน้าไม่ได้มีเพียงประคองธุรกิจให้รอด แต่เป็นการปรับตัวให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นรวดเร็ว สิ่งที่น่ากังวล จึงไม่ได้อยู่เพียงสถานการณ์เศรษฐกิจที่โตช้าหรือแรงกดดันด้านต้นทุน

แต่คือการที่ธุรกิจไม่สามารถปรับตัวให้ทันการเปลี่ยนแปลง เพราะหากยังดำเนินธุรกิจด้วยรูปแบบเดิม หรือ “ยังใช้ท่าเดิม” ความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงจะเพิ่มขึ้น

• รง.ปิดแซงเปิดครั้งแรกในรอบ 10 ไตรมาส

ดร.ยรรยง ไทยเจริญ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สายงานวิจัยเศรษฐกิจและความยั่งยืน ศูนย์วิจัยเศรษฐกิจและธุรกิจ SCB EIC กล่าวว่า การเปิดและปิดโรงงานในไทยเริ่มส่งสัญญาณน่ากังวล ทั้งจำนวนโรงงานเปิดใหม่ลดลง และจำนวนโรงงานปิดที่เพิ่มขึ้นเมื่อเทียบปีก่อน

• ไตรมาส 1 ปี 2569 มีโรงงานเปิดใหม่เพียง 148 แห่ง ลดลงถึง 61.6% เทียบกับปีก่อน ขณะที่มีโรงงานปิด 163 แห่ง เพิ่มขึ้น 16.4% ส่งผลให้จำนวนโรงงานปิดมากกว่าเปิดครั้งแรกรอบ 10 ไตรมาส นับตั้งแต่ไตรมาส 3 ปี 2566

เมื่อพิจารณารายอุตสาหกรรม พบว่าโรงงานในอุตสาหกรรมผลิตภัณฑ์พลาสติก อาหาร โลหะ เครื่องจักรกล ผลิตภัณฑ์จากพืช ผลิตภัณฑ์ยาง และผลิตภัณฑ์จากไม้ ปิดกิจการเพิ่มขึ้นจากปีก่อน โดยเฉพาะโรงงานขนาดเล็กที่จ้างงานไม่เกิน 50 คน

สะท้อนขีดความสามารถแข่งขันที่ลดลงของผู้ประกอบการไทยในอุตสาหกรรมดั้งเดิม โดยเฉพาะผู้ประกอบการขนาดเล็กที่เผชิญทั้งความต้องการสินค้าที่ลดลง และการแข่งขันจากสินค้านำเข้าจากต่างประเทศ

ขณะที่ โรงงานขนาดกลางและขนาดใหญ่ยังขยายลงทุนมากในไตรมาส 1 ปี 2569 เมื่อเทียบปีก่อน สะท้อนภาพเศรษฐกิจแบบ K-Shape ชัดเจนขึ้น ขณะที่ธุรกิจขนาดเล็กและอุตสาหกรรมดั้งเดิมบางส่วนเผชิญแรงกดดันความสามารถแข่งขันมากขึ้น

ข้อมูลด้านสินเชื่อยิ่งสะท้อนความแตกต่างดังกล่าวไตรมาส 1 ปี 2569 สินเชื่อ SME หดตัว 4.0% เทียบปีก่อน หดตัวติดต่อกัน 15 ไตรมาส ขณะที่สินเชื่อธุรกิจขนาดใหญ่ขยายตัว 2.7%

ด้านคุณภาพสินเชื่อ NPL ของ SME อยู่ที่ 9.16% เทียบกับเพียง 1.34% ในธุรกิจขนาดใหญ่ ขณะที่สินเชื่อ Stage 2 ของ SME อยู่ที่ 15.78% เมื่อรวมสินเชื่อ Stage 2 และ Stage 3 แล้ว มีสัดส่วนเกือบ 1 ใน 4 ของสินเชื่อ SME ทั้งหมด และยังไม่รวมสินเชื่อที่ได้รับการปรับโครงสร้างหนี้ไปก่อนหน้า

ทั้งนี้ ความสามารถทำกำไร ธุรกิจ MSME มี Net profit margin เพียง 0.9% ปี 2568 ลดลงจาก 1.2% ในปี 2567 ขณะที่ธุรกิจขนาดใหญ่มี Net profit margin เพิ่มขึ้นเป็น 5.3% จาก 5.0%

• บริษัทผีดิบ Zombie firms ยังสูง

• SMEถูกบีบจากทุนใหญ่-แรงงานทักษะต่ำ

อีกปัญหา คือ ทักษะแรงงาน แรงงานไทยมีทักษะภาษาอังกฤษและเทคโนโลยีที่ยังไม่สามารถทัดเทียมประเทศคู่แข่งในอาเซียน เช่น เวียดนาม มาเลเซีย และฟิลิปปินส์ ส่งผลต่อความสามารถแข่งขันและดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ

นอกจากนี้ เจ้าของธุรกิจ SME ส่วนใหญ่กำลังเข้าสู่สังคมสูงวัย มีความไม่แน่นอนว่าคนรุ่นใหม่จะยอมรับช่วงต่อธุรกิจหรือไม่ หากไม่มีแรงจูงใจเพียงพอในการปรับตัวหรือสานต่อธุรกิจ หากปล่อยให้สถานการณ์ SME แย่ลงต่อเนื่องจะส่งผลให้ยอดขายและกำลังซื้อคนระดับกลางและระดับล่างอ่อนแอลง และจะย้อนกลับมากระทบการบริโภคภาคเอกชน ทำให้ไม่สามารถเป็นตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้เต็มที่ในอนาคต

การแก้ปัญหา SME ระยะยาวต้องมองไกลกว่าเรื่องการช่วยเหลือทางการเงิน ต้องยกระดับประสิทธิภาพการผลิต สร้างแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่เข้ามาสานต่อธุรกิจ และอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน

• สินเชื่อหด-หนี้สูง เลิกกิจการพุ่ง

หากดูสถิติจดทะเบียนและเลิกกิจการจากข้อมูลนิติบุคคล SME ช่วง 7 เดือนแรกปีนี้ พบว่า การจัดตั้งใหม่มี 52,264 ราย เพิ่มขึ้นจากช่วงเดียวกันของปีก่อนที่ 51,462 ราย ขณะที่การเลิกกิจการมี 9,152 รายเพิ่มสูงขึ้นมา เมื่อเทียบปีที่แล้วที่ 8,083 ราย

จำนวนที่เลิกกิจการกว่า 55% มาจากภาคบริการ รองลงมา คือ ภาคการค้า 3,059 ราย ตามด้วยภาคผลิต และเกษตรกรรม แม้ว่าจำนวนจัดตั้งใหม่ยังมากกว่าเลิกกิจการ แต่ช่องว่างระหว่างตั้งใหม่และเลิกเริ่มน้อยลงสะท้อนความยากลำบากประคองกิจการในภาวะเศรษฐกิจปัจจุบัน

• สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย หนุนวาระแห่งชาติ

ดร.ณพพงศ์ ธีระวร ประธานสมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย กล่าวกับ “กรุงเทพธุรกิจ” ว่า สมาพันธ์เอสเอ็มอีไทย สนับสนุนให้ภาครัฐกำหนดให้ผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (MSME) เป็นวาระแห่งชาติ เพื่อยกระดับการดูแลผู้ประกอบการรายย่อยทุกมิติและดันการปฏิรูปเชิงโครงสร้างต่อเนื่อง

โดยเสนอสมุดปกน้ำเงินที่รวมข้อเสนอผู้ประกอบการทั่วประเทศ 5 วาระเร่งด่วน ได้แก่

1.เปิดตลาด สร้างโอกาสการค้า เร่งขยายตลาดทั้งในและต่างประเทศ เพิ่มโอกาสให้ MSME เข้าถึงจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ และสร้างระบบที่ช่วยให้ผู้ประกอบการรายเล็กแข่งได้มากขึ้น

2.ปลดล็อกการเข้าถึงแหล่งทุน พัฒนากลไกสินเชื่อและเครื่องมือทางการเงินที่เหมาะสม ลดข้อจำกัดหลักประกันและเงื่อนไขกู้เงิน เพิ่มโอกาสการลงทุน ขยายธุรกิจ

3.เร่งใช้ AI และนวัตกรรมเพิ่มขีดแข่งขัน ดันการประยุกต์ใช้ AI ดิจิทัล และนวัตกรรมเพิ่มผลิตภาพ ลดต้นทุน และยกระดับความสามารถแข่งขันผู้ประกอบการ

4.ปฏิรูปกฎหมายและกติกาธุรกิจ ปรับปรุงกฎหมาย ระเบียบ และขั้นตอนราชการให้โปร่งใส ลดภาระการดำเนินธุรกิจ สร้างสนามแข่งขันที่เป็นธรรมสำหรับผู้ประกอบการทุกขนาด

5.เตรียมพร้อมสู่เศรษฐกิจอนาคต สนับสนุนการปรับตัวสู่เศรษฐกิจดิจิทัล เศรษฐกิจสีเขียว และอุตสาหกรรมแห่งอนาคต เพื่อสร้างการเติบโตยั่งยืนระยะยาว

ดร.ณพพงศ์ กล่าวว่า ผู้ประกอบการรายเล็กต้องการระบบเศรษฐกิจที่เปิดโอกาสให้เข้าถึงตลาด แหล่งทุน เทคโนโลยี และแข่งขันภายใต้กติกาที่เป็นธรรม

“MSME ไม่ใช่เพียงธุรกิจส่วนใหญ่แต่เป็นฐานสำคัญการจ้างงาน การสร้างรายได้ และการกระจายโอกาสทางเศรษฐกิจสู่ทุกชุมชน หากรัฐบาลผลักดัน MSME Plus เป็นวาระแห่งชาติ จะช่วยผู้ประกอบการรายเล็กอยู่รอด เติบโต และแข่งขันได้ในเศรษฐกิจยุคใหม่ พร้อมยกระดับเศรษฐกิจฐานรากให้เป็นเครื่องยนต์สำคัญของประเทศ”