เหนื่อยจะเป็นคนยุคนี้แล้ว Gen Z ทั่วโลกแห่แต่งตัวย้อนยุค เซ่นพิษเศรษฐกิจ-ชีวิตแข่งขันสูง-สำเร็จต่ำ

เมื่อความหวังในอนาคตทางเศรษฐกิจเริ่มริบหรี่ ปรากฏการณ์ทางสังคมและธุรกิจที่เติบโตสวนทางอย่างน่าจับตาในจีน คือการพุ่งทะยานของอุตสาหกรรมฮั่นฝู (Hanfu) หรือชุดแต่งกายโบราณประจำชาติ ซึ่งคาดว่าจะมีมูลค่าสูงถึง 228,000 ล้านหยวน หรือราว 1.1 ล้านล้านบาทในปี 2026 เติบโตขึ้นจากปีก่อนหน้าถึง 30% โดยผู้บริโภคหลักคือกลุ่ม Gen Z 

นี่คือปรากฏการณ์ทางเศรษฐกิจและสังคมที่สะท้อนว่า ‘การโหยหาอดีต’ กำลังกลายเป็นทั้งพื้นที่หลบภัยทางจิตใจของคนรุ่นใหม่ คำถามสำคัญคือ เหตุใด Gen Z ที่เติบโตมาพร้อมกับเทคโนโลยีระดับโลกและโลกดิจิทัล ถึงพร้อมใจกันหันหลังให้อนาคต แล้วสวมชุดที่มีอายุหลายร้อยปีเพื่อรับมือกับความจริงในปัจจุบัน

ปรากฏการณ์ฮั่นฝู เมื่อชุดโบราณกลายเป็นพื้นที่หลบภัยทางจิตใจหมื่นล้าน

คำว่า ‘ฮั่นฝู’ คือเครื่องแต่งกายดั้งเดิมของชาวฮั่นที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน และถูกพัฒนาสไตล์ผ่านหลายยุคสมัย โดยเฉพาะสไตล์จากราชวงศ์ถัง ซ่ง และหมิง ที่กำลังได้รับความนิยมอย่างสูงในกลุ่มคนรุ่นใหม่

หากมองให้ลึก ภาพของหนุ่มสาวที่แต่งกายด้วยผ้าปักประณีตถ่ายรูปในสถานที่ประวัติศาสตร์ หรือตามสื่อโซเชียลมีเดีย ไม่ใช่เป็นเพียงความชอบส่วนบุคคลเท่านั้น แต่มันถูกขับเคลื่อนด้วยซีรีส์พีเรียด เกมแนวแฟนตาซีเทพเซียน (Xianxia) และกระแสบนโลกออนไลน์อย่างต่อเนื่อง

ทว่าสิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือ ยอดขายที่พุ่งสูงจนผลักดันให้ฮั่นฝูกลายเป็นอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ โดยกลุ่มผู้บริโภคหลักเป็นวัยรุ่นและผู้หญิง และมากกว่าครึ่งหนึ่งของผู้ซื้อระบุว่า พวกเขาตั้งใจศึกษารากเหง้าประวัติศาสตร์อย่างจริงจังก่อนเลือกสวมใส่

สำหรับ Gen Z จีนแล้ว การใส่ชุดฮั่นฝูไม่ได้เป็นแค่เรื่องของแฟชั่นหรือกระแสค่านิยม แต่เปรียบเสมือนพื้นที่หลบภัยทางจิตใจที่ช่วยให้พวกเขาได้ปลดปล่อยความเครียดในชีวิตประจำวัน และย้อนกลับไปซึมซับภาพความงดงามในอดีต

สภาวะเน่ยเจวียน และความจริงอันเจ็บปวดที่ผลักให้คนรุ่นใหม่หันหลังให้อนาคต

เหตุผลสำคัญที่ทำให้ Gen Z จีนต้องการพื้นที่หลบภัยทางจิตใจมากขนาดนี้ เป็นเพราะโลกความเป็นจริงในปัจจุบันใจร้ายกับพวกเขายิ่งนัก ตลาดแรงงานที่คนรุ่นใหม่ต้องเผชิญถูกนิยามด้วยสภาวะที่เรียกว่า ‘เน่ยเจวียน’ (Neijuan / Involution) หรือการแข่งขันที่ไร้สิ้นสุด ทุกคนต่างต้องทำงานหนักขึ้นและทุ่มเทมากขึ้น แต่กลับมีคนที่ก้าวหน้าหรือประสบความสำเร็จน้อยลงเรื่อย ๆ ซ้ำเติมด้วยวิกฤตภาคอสังหาริมทรัพย์ที่พังทลายจนลุกลามไปทั่วระบบเศรษฐกิจ

ความสิ้นหวังนี้สะท้อนผ่านตัวเลขเศรษฐกิจล่าสุดอย่าง GDP ไตรมาสล่าสุดที่เติบโตเพียง 4.3% ซึ่งเป็นระดับต่ำที่สุดในรอบกว่า 3 ปี รวมถึงการที่ผู้กำหนดนโยบายเงียบหายจากการตั้งเป้าหมายตัวเลขการสร้างงานในเมืองสำหรับ 5 ปีข้างหน้าอย่างกะทันหัน สภาพแวดล้อมเช่นนี้ส่งผลให้คนรุ่นใหม่จีนตัดสินใจเลื่อนการแต่งงานและการมีลูกออกไปอย่างไม่มีกำหนด เพราะรู้สึกว่าตนเองไม่มีความมั่นคงทางเศรษฐกิจมากพอที่จะสร้างครอบครัว ซึ่งตรงกันข้ามกับยุคพ่อแม่ของพวกเขาที่เติบโตมาในยุคเศรษฐกิจขาขึ้น

ความต้องการมองหาที่พึ่งทางใจของ Gen Z สอดรับพอดิบพอดีกับการเติบโตของกระแสกั๋วเฉา (Guochao – National Trend) หรือเทรนด์ความภาคภูมิใจในสินค้าและวัฒนธรรมจีนดั้งเดิม ซึ่งเป็นยุทธศาสตร์ที่ทั้งรัฐบาลและภาคเอกชนต่างพร้อมใจกันผลักดันอย่างเต็มที่ในฐานะพลังซอฟต์พาวเวอร์สำคัญของประเทศ

เมื่อโลกเกิดความผันผวน อดีตจะถูกปลุกขึ้นมาเสมอ

อันที่จริง ปรากฏการณ์การหวนคืนสู่อดีตไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในจีน แต่เป็นแนวโน้มระดับโลกยามที่สถานการณ์ปัจจุบันเต็มไปด้วยความกดดันและความไม่แน่นอน หากมองไปที่รัสเซีย วัฒนธรรมดั้งเดิมและสถาปัตยกรรมยุคเก่าถูกดึงกลับมาสร้างความเชื่อมโยงในใจประชาชน เช่นเดียวกับในอินเดียที่วัฒนธรรมและอัตลักษณ์โบราณกลายเป็นศูนย์รวมใจของคนยุคใหม่ หรือแม้แต่ในสหรัฐอเมริกาที่การรำลึกถึงช่วงเวลาอันมั่งคั่งในอดีตมักถูกนำกลับมาใช้เพื่อสร้างความหวังอยู่เสมอ

หรือหากมองกลับมาที่ประเทศไทย เราจะเห็นภาพสะท้อนที่คล้ายคลึงกันผ่านเทรนด์ของคนรุ่นใหม่และ Gen Z ที่พากันไปเช่าชุดไทยห่มสไบพร้อมถือพรอพดอกบัว ถ่ายรูปกันตามสถานที่ประวัติศาสตร์อย่างวัดอรุณราชวรมหาวิทยาลัย จนกลายเป็นกระแสไวรัลบนโซเชียลมีเดียอย่างต่อเนื่อง

ในเชิงจิตวิทยาและสังคมวิทยา การโหยหาความงามและความสงบในอดีต ท่ามกลางโลกยุคใหม่ที่หมุนเร็ว วุ่นวาย และเต็มไปด้วยความกดดัน อดีตกลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยทางจิตใจ ยิ่งไปกว่านั้น เทรนด์นี้ยังสร้างเศรษฐกิจขนาดย่อมที่เติบโตอย่างรวดเร็ว ทั้งธุรกิจเช่าชุด ช่างภาพ และคาเฟ่รอบวัด เป็นเครื่องยืนยันว่า ความคิดถึงอดีตคือสินทรัพย์ที่แปลงเป็นโอกาสทางธุรกิจได้เสมอไม่ว่าจะอยู่ที่ใดในโลก

ปรากฏการณ์เหล่านี้สะท้อนสัจธรรมเดียวกัน นั่นคือเมื่อโลกปัจจุบันเต็มไปด้วยความวุ่นวาย ความผันผวนทางเศรษฐกิจ หรืออนาคตที่ไม่แน่นอน อดีตที่ถูกทำให้งดงาม ประณีต และสงบสุข มักจะถูกดึงมาเป็นที่พักใจและเติมเต็มช่องว่างทางอารมณ์ของคนในสังคมเสมอ

อ้างอิง: bloomberg