จากไม้พี่เลี้ยงกาแฟ สู่ ‘วัตถุดิบบรรจุภัณฑ์ทางเลือก’ คณะวิทย์ฯ มธ. ต่อยอด ‘ไม้พังแหร’ ด้วยงานวิจัย ตอบโจทย์ ESG – มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มธ. ร่วมต่อยอดงานวิจัยจากไม้พังแหร สู่การพัฒนาบรรจุภัณฑ์กระดาษจากเศษไม้ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน

     เมื่อ “ไม้พังแหร” หมดบทบาทในการเป็นไม้พี่เลี้ยงที่ช่วยสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อการเติบโตของกาแฟ ส่วนของต้นไม้ที่เหลือไม่ได้จบลงเพียงการถูกทิ้ง แต่กลับกลายเป็นจุดเริ่มต้นของงานวิจัยโดยนักวิจัยมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่มุ่งเปลี่ยนทรัพยากรจากพื้นที่จริงให้กลายเป็นนวัตกรรมที่สร้างคุณค่าได้อีกครั้ง

     มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ โดย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ร่วมกับ เครือเจริญโภคภัณฑ์ ต่อยอดงานวิจัยจาก “ไม้พังแหร” หนึ่งในไม้พี่เลี้ยงกาแฟในพื้นที่โครงการซีพีความดี “สบขุ่นโมเดล” จังหวัดน่าน สู่การพัฒนา “บรรจุภัณฑ์กระดาษจากเศษไม้” เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ทรัพยากรตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน ลดการเกิดขยะ และสร้างมูลค่าเพิ่มจากกระบวนการฟื้นฟูพื้นที่

     โดยผลงานยังได้รับรางวัลระดับเหรียญทองจาก International Invention, Innovation and Technology Exhibition (ITEX) 2025 ณ สหพันธรัฐมาเลเซีย ด้านสิ่งแวดล้อม และพัฒนาต่อยอดจนได้รับ Chairman Award ด้าน Sustainability Innovation จาก CP Exposition Innovation 2026 สะท้อนศักยภาพของการนำองค์ความรู้จากงานวิจัยและพื้นที่จริงมาพัฒนาเป็นนวัตกรรมเพื่อความยั่งยืนที่ตอบโจทย์ด้านสิ่งแวดล้อม

     การวิจัยต่อยอดและพัฒนานวัตกรรมริเริ่มโดย คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นำโดย ผศ. ดร.ทิวธวัฒ นาพิรุณ พร้อมด้วยคณาจารย์ทีมวิจัยด้านเทคโนโลยีชีวภาพพืช ได้แก่ ผศ. ดร.นวลกมล อำนวยสิน และ อาจารย์ ดร.มันทิรา สุขเสริฐ รวมถึงนักศึกษา ธนัญชัย แจงทอง และพิชญาภา กุลบุตร โดยมี รศ. ดร.สุดาทิพย์ จันทร หัวหน้าสาขาวิชาเทคโนโลยีชีวภาพ เป็นที่ปรึกษา เข้าประชุมหารือต่อยอดร่วมกับเครือเจริญโภคภัณฑ์ นำโดย คุณฤทธิชัย เจริญสุข และคุณอรรถวิทย์ ยุทธยศ โดยมี คุณจอมกิตติ ศิริกุล รองกรรมการผู้จัดการใหญ่บริหาร ผู้บริหารสูงสุดด้านพัฒนาความยั่งยืนภาครัฐและกิจการสัมพันธ์ เครือเจริญโภคภัณฑ์  พร้อมกับคุณพิไลลักษณ์ พิชัยวัตต์ ผู้ช่วยกรรมการผู้จัดการด้านพัฒนาความยั่งยืนภาครัฐและกิจการสัมพันธ์ เครือเจริญโภคภัณฑ์ ให้คำแนะนำและสนับสนุนการต่อยอดงานวิจัยในมิติการพัฒนาเชิงพาณิชย์ เพื่อผลักดันให้เกิดผลิตภัณฑ์นวัตกรรมที่ตอบโจทย์การใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างคุ้มค่า และสร้างคุณค่าร่วมให้เกิดขึ้นกับชุมชน สิ่งแวดล้อม และภาคธุรกิจในระยะยาว  เพื่อศึกษาศักยภาพและพัฒนาการใช้ประโยชน์จากไม้พังแหร

     ผศ. ดร.ทิวธวัฒ นาพิรุณ อาจารย์ประจำสาขาวิชาเทคโนโลยีชีวภาพ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มธ. กล่าวว่า ทีมวิจัยได้ศึกษาเชิงลึกเกี่ยวกับ ‘ไม้พังแหร’ ในแง่มุมของไม้สมุนไพรมาตั้งแต่ปี 2023 และพบว่าประเทศไทยมีพื้นที่โมเดลต้นแบบที่ บ้านสบขุ่น จ.น่าน โดยฝ่ายความยั่งยืนของเครือเจริญโภคภัณฑ์ ได้สนับสนุนเกี่ยวกับการปลูกพืชในระบบวนเกษตรเพื่อฟื้นฟูป่าและสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนควบคู่การดูแลสิ่งแวดล้อม โดยใช้ ‘พังแหร’ หรือที่ประชาชนในท้องถิ่น จ.น่าน เรียกว่า ‘ปอสร้อย’ มาจัดการพื้นที่เป็นหนึ่งในชนิดไม้พี่เลี้ยงให้แก่กาแฟเศรษฐกิจ ซึ่งให้เปอร์เซ็นต์ร่มเงาที่พอดิบพอดีกับการส่งเสริมสรีรวิทยาของกาแฟเพื่อให้ผลผลิตในปริมาณสูง และยังมีชาวบ้านในพื้นที่บางส่วนใช้ประโยชน์จากเปลือกต้นในรูปแบบของวัสดุผูกยึดตามธรรมชาติอีกด้วย

     “หลังจากกรรมวิธีการสกัดสารสำคัญจากส่วนต่าง ๆ ของพืช เรามักจะมีการทิ้งเศษกากของพังแหรอยู่มาก โดยเฉพาะจากเปลือกต้นและกิ่งไม้ ต่อมาพบว่าเศษกากเหล่านี้มีลักษณะของเส้นใยที่เหนียวทนทานผสมอยู่ จึงทำการตรวจสอบ และพบว่ามีคุณลักษณะและคุณสมบัติของเยื่อที่สามารถพัฒนาขึ้นรูปเป็นแผ่นกระดาษได้เป็นอย่างดี จึงเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้ทีมวิจัยสนใจวัตถุดิบนี้ รวมถึงเป็นการเพิ่มทางเลือกวัตถุดิบสำหรับบรรจุภัณฑ์กระดาษที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและมีความเป็นไปได้ในธุรกิจสีเขียว กลายเป็นงานวิจัยหลักอีกชิ้นหนึ่งของทีมที่ได้ร่วมพัฒนาต่อยอดเชิงนวัตกรรมและลงพื้นที่จริงทั้งอาจารย์ นักศึกษา ร่วมกับเครือเจริญโภคภัณฑ์” ผศ. ดร.ทิวธวัฒ กล่าว

     นอกจากนี้ งานวิจัยยังได้รับการสนับสนุนด้านมาตรฐานการทดสอบเยื่อกระดาษจาก ดร.ปรียานุช สีโชละ สถาบันค้นคว้าและพัฒนาผลิตผลทางการเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อสนับสนุนการพัฒนาคุณสมบัติของวัตถุดิบจากไม้พังแหรสำหรับนำไปใช้ประโยชน์ด้านบรรจุภัณฑ์

     งานวิจัยชิ้นนี้จึงสะท้อนบทบาทของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ในการนำองค์ความรู้จากภาควิชาการไปเชื่อมโยงกับโจทย์และทรัพยากรจากพื้นที่จริง โดยไม่หยุดอยู่เพียงการสร้างองค์ความรู้ในห้องปฏิบัติการ แต่ยังมุ่งต่อยอดงานวิจัยสู่การใช้ประโยชน์จริง และพัฒนาเป็นนวัตกรรมที่สามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อสิ่งแวดล้อม ชุมชน และสังคม

     ผศ. ดร.ทิวธวัฒ กล่าวว่า ขอขอบคุณกองทุนวิจัยคณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มธ. ที่สนับสนุนทุนตั้งต้นในการพัฒนาบรรจุภัณฑ์กระดาษย่อยสลายทางชีวภาพจากไม้พังแหร จนสามารถสร้างองค์ความรู้ ข้อมูลพื้นฐาน และข้อมูลจำเพาะที่เป็นหัวใจสำคัญของการต่อยอดงานวิจัยสู่การพัฒนาในขั้นต่อไป ซึ่งทุนสนับสนุนดังกล่าวไม่เพียงช่วยให้เกิดผลลัพธ์ทางวิชาการ แต่ยังทำให้ทีมวิจัยสามารถนำองค์ความรู้ที่ได้มาสังเคราะห์และสื่อสารกับผู้ร่วมงานจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และชุมชน ได้อย่างมีประสิทธิภาพและเชื่อมโยงกันอย่างไร้รอยต่อ

     ขณะเดียวกัน ทีมวิจัยยังเปิดโอกาสให้นักศึกษาธรรมศาสตร์ทั้งระดับปริญญาตรีและปริญญาโท สาขาวิชาเทคโนโลยีชีวภาพ ได้เข้ามาเรียนรู้และฝึกประสบการณ์จริงผ่านการทำงานร่วมกับทีมวิจัยและองค์กรภายนอก ตลอดจนชุมชน ทำให้นักศึกษาได้นำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์มาผสานกับความเป็นธรรมศาสตร์ และเชื่อมโยงวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี ชุมชน และสิ่งแวดล้อมเข้าด้วยกัน โดยมี ‘ความเข้าใจคน’ เป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนางานวิจัยให้เกิดประโยชน์และสร้างการเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืนต่อสังคม

ขอบคุณภาพบางส่วนจาก We are CP