อบก. ดัน Premium T-VER ยกระดับคาร์บอนเครดิตเกษตรไทย เจาะตลาดโลก

ท่ามกลางกติกาการค้าโลกที่ให้ความสำคัญกับการลดก๊าซเรือนกระจก การตรวจสอบย้อนกลับ และมาตรฐานสิ่งแวดล้อม ภาคเกษตรไทยจำเป็นต้องเร่งปรับตัว ไม่ใช่เพียงเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม แต่เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขันและโอกาสส่งออกสินค้าเกษตรในระยะยาว “ฐานเศรษฐกิจ” สัมภาษณ์พิเศษ นายณกรณ์ ตรรกวิรพัท ผู้อำนวยการองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. ถึงทิศทางตลาดคาร์บอนเครดิตเกษตร การยกระดับมาตรฐานไทยสู่สากล และแนวทางลดต้นทุนให้เกษตรกรและผู้ประกอบการ

เดินหน้า NDC 3.0 เกษตรลดก๊าซ 2 ล้านตัน

นายณกรณ์ กล่าวว่า ประเทศไทยกำหนดเป้าหมายมุ่งสู่ความเป็นกลางทางคาร์บอนและปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์(Net Zero) ภายในปี 2050 โดยแผน NDC 3.0 ครอบคลุม 5 ภาคส่วน ได้แก่ พลังงาน ขนส่ง อุตสาหกรรม ของเสีย และเกษตรกรรม ซึ่งภาคเกษตรมีเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกกว่า 2 ล้านตันคาร์บอน ปัจจุบัน โครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจตามมาตรฐานประเทศไทย หรือ T-VER มีโครงการ Standard T-VER ขึ้นทะเบียน 683 โครงการ มีคาร์บอนเครดิตที่ได้รับการรับรองประมาณ 28 ล้านตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า และมีศักยภาพลดหรือกักเก็บก๊าซประมาณ 17.1 ล้านตันต่อปี

อย่างไรก็ตาม ในจำนวนนี้เป็นโครงการภาคเกษตรเพียงประมาณ 49 โครงการ ส่วนใหญ่อยู่ในกลุ่มปศุสัตว์ เช่น การนำมูลวัวและสุกรมาผลิตก๊าซชีวภาพ และกลุ่มพืช เช่น การทำนาเปียกสลับแห้ง การจัดการดิน และการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดิน อุปสรรคสำคัญคือโครงการขนาดเล็กมีต้นทุนจัดทำเอกสารและตรวจรับรองสูงเมื่อเทียบกับเครดิตที่ได้รับ อบก. จึงสนับสนุนให้เกษตรกรรวมกลุ่มทำโครงการแบบแปลงใหญ่ เพื่อกระจายต้นทุนและเพิ่มความคุ้มค่า

ตลาดซื้อขาย 5 ล้านตัน มูลค่า 437 ล้านบาท

นายณกรณ์ อธิบายว่า การขึ้นทะเบียนโครงการ กับการขอรับรองและออกคาร์บอนเครดิต เป็นคนละขั้นตอน การขึ้นทะเบียนไม่ได้หมายความว่าจะได้รับเครดิตทันที แต่ต้องผ่านการตรวจสอบและทวนสอบโดยหน่วยงานภายนอก หรือ VVB เพื่อยืนยันว่าลดหรือกักเก็บก๊าซได้จริงตามมาตรฐาน  การตรวจรับรองไม่จำเป็นต้องทำทุกปี เพราะมีค่าใช้จ่าย โดยเฉพาะโครงการพืชยืนต้น เช่น ยางพาราและไม้ป่า อาจพิจารณาตรวจรับรองในปีที่ 5 หรือ 7 ตามความเหมาะสม เพื่อให้คุ้มค่ากับต้นทุน

“ตลาดคาร์บอนเครดิตไทยมีปริมาณซื้อขายสะสมกว่า 5 ล้านตัน มูลค่าประมาณ 437.98 ล้านบาท โดยเริ่มตื่นตัวชัดเจนในช่วง 3-4 ปีที่ผ่านมา หลังการประชุม COP26 ผู้ซื้อส่วนใหญ่เป็นภาคธุรกิจที่นำเครดิตไปสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero และการจัดกิจกรรม Carbon Neutral Event ปัจจุบันการซื้อขายยังเป็นรูปแบบ OTC หรือการตกลงราคากันโดยตรงระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย เนื่องจากคาร์บอนเครดิตแต่ละประเภทมีต้นทุนแตกต่างกัน อบก. จึงจัดทำราคาอ้างอิงจากข้อมูลซื้อขายย้อนหลัง คัดกรองรายการผิดปกติ และประกาศทุกไตรมาส เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการเจรจา

ดัน Premium T-VER มาตรฐานไทยสู่ตลาดโลก

หนึ่งในยุทธศาสตร์สำคัญคือ อบก. รยกระดับมาตรฐาน T-VER แบ่งเป็น Standard T-VER และ Premium T-VER ซึ่งเป็นมาตรฐานขั้นสูงที่พัฒนาขึ้นในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา โดย Premium T-VER ได้รับการยอมรับจาก CORSIA (Carbon Offsetting and Reduction Scheme for International Aviation)กลไกชดเชยและลดการปล่อยคาร์บอนของภาคการบินระหว่างประเทศ ถือเป็นมาตรฐานระดับประเทศ เพียงแห่งเดียวที่ได้รับการยอมรับในกลไกดังกล่าว ขณะที่มาตรฐานอื่นอีก 7 แห่งเป็นขององค์กรเอกชน ความสำเร็จนี้เปิดโอกาสให้คาร์บอนเครดิตไทยเข้าถึงตลาดที่มีข้อกำหนดสูง โดยเฉพาะธุรกิจการบินระหว่างประเทศ

สำหรับการทำนาเปียกสลับแห้ง ปัจจุบันมีโครงการขึ้นทะเบียน 5 โครงการ เกษตรกรเข้าร่วมกว่า 200 ราย ครอบคลุมพื้นที่กว่า 2,000 ไร่ มีเครดิตที่ได้รับการรับรองแล้ว 60 ตัน และมีศักยภาพสูงถึง 60,000 ตัน ขณะที่กรมการข้าวตั้งเป้าส่งเสริมพื้นที่ทำนาเปียกสลับแห้ง 100,000 ไร่ เพื่อขยายการผลิตข้าวปล่อยก๊าซต่ำ

“ข้าวโลว์คาร์บอนกับคาร์บอนเครดิตไม่ใช่เรื่องเดียวกัน โดยข้าวโลว์คาร์บอนเป็นคุณสมบัติของผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากกระบวนการผลิตปล่อยก๊าซต่ำ ส่วนคาร์บอนเครดิตเป็นผลจากกระบวนการลดก๊าซที่ต้องผ่านการตรวจสอบและรับรองตามมาตรฐาน นอกจากนี้ กรมวิชาการเกษตรได้ขึ้นทะเบียนเป็นหน่วยทวนสอบ (VVB) กับ อบก. แล้ว พร้อมจัดทำแปลงสาธิตนำร่องพืชเศรษฐกิจ 5-6 ชนิด อาทิ ยางพารา ทุเรียน ลำไย และปาล์มน้ำมัน เพื่อขยายโอกาสให้ภาคพืชเข้าสู่ตลาดคาร์บอนเครดิต”

VVB Save Plus ลดค่าทวนสอบ 50%

เพื่อแก้ปัญหาต้นทุนตรวจสอบและทวนสอบ อบก. ได้ดำเนินมาตรการ VVB Save Plus โดยขอความร่วมมือหน่วยทวนสอบลดค่าบริการโครงการภาคเกษตรและโครงการที่ไม่ซับซ้อน จากค่าแรงประมาณ 20,000 บาทต่อวัน เหลือ 10,000 บาทต่อวัน พร้อมลดระยะเวลาทวนสอบจาก 5 วัน เหลือประมาณ 3 วัน ขณะเดียวกัน ยังร่วมกับสำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) สนับสนุนค่าใช้จ่าย 50% สำหรับ SME ที่จัดทำ Carbon Footprint of Product (CFP) ส่วนเกษตรกรรายย่อยสนับสนุนให้รวมกลุ่มทำโครงการแบบ Group Project เพื่อลดค่าใช้จ่ายด้านเอกสาร การเดินทาง และการตรวจรับรอง ปัจจุบันมีหน่วยงาน VVB ขึ้นทะเบียนกับ อบก. มากกว่า 20 แห่ง

เปิดเกม COP ดึงทุนโลกหนุนปรับตัว

นายณกรณ์  กล่าวว่า สำหรับเวทีการประชุมสมัชชาประเทศภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ครั้งที่ 31 (COP31) จัดขึ้นที่เมืองอันตัลยา ประเทศตุรกี ไทยมีเป้าหมายรายงานความก้าวหน้าการดำเนินงานตาม Roadmap และเจรจาเข้าถึงแหล่งเงินทุนระหว่างประเทศ ทั้ง Hybrid Fund และ Adaptation Fund เพื่อสนับสนุนการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เพราะการไม่ลงทุนรับมือปัญหาสภาพภูมิอากาศมีต้นทุน หรือ Cost of Inaction ขณะที่การรอคอยก็สร้างความเสียหาย หรือ Cost of Waiting การลงทุนปรับตัวตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงช่วยลดความเสียหายทางเศรษฐกิจในระยะยาว โดยข้อมูลที่อ้างอิงจากธนาคารโลก (World Bank) ระบุว่า การลงทุนด้านการปรับตัวสามารถสนับสนุน GDP ของประเทศได้ถึง 4%

ส่วนมาตรการการค้า เช่น EU CBAM ที่เข้าสู่ช่วงชำระค่าคาร์บอน UK CBAM ซึ่งมีกำหนดเริ่มในปี 2027 รวมถึงมาตรการด้านการบินและร่าง พ.ร.บ.การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของไทย จะเป็นแรงกดดันให้ผู้ประกอบการต้องเร่งปรับตัว อย่างไรก็ตาม ไทยมีพื้นฐานด้านมาตรฐานและระบบฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่อ้างอิงมาตรฐานสากล ISO 14065 รวมถึงการยอมรับ Premium T-VER ในกลไก CORSIA ซึ่งช่วยเสริมความเชื่อมั่นให้กับมาตรฐานไทย

“อยากจะฝากถึงผู้ประกอบการและเกษตรกร หัวใจสำคัญคือปรับตัวเพื่อลดต้นทุนก่อน ไม่ว่าจะลดน้ำ ลดปุ๋ย หรือประหยัดพลังงาน เพราะนี่คือกำไรที่เกิดขึ้นทันที ส่วนคาร์บอนเครดิตเป็นของแถม กติกาโลกและกฎหมายกำลังเปลี่ยนไป ยิ่งปรับตัวเร็วก็ยิ่งลดต้นทุนได้มาก หากรอช้า ต้นทุนของการไม่ทำอะไรจะยิ่งสูงขึ้น” นายณกรณ์ กล่าวทิ้งท้าย

หน้า 13 หนังสือพิมพ์ฐานเศรษฐกิจ ฉบับที่ 4,253 วันที่ 15 – 18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2569