แอตต้า แนะพลิกวิกฤต สงครามตะวันออกกลาง ปั้นไทยโมเดลท่องเที่ยวระดับภูมิภาค

วันนี้(วันที่ 18 มีนาคม 2569) นายอดิษฐ์ ชัยรัตนานนท์ เลขาธิการสมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (แอตต้า) กล่าวว่า โลกการท่องเที่ยวทุกวันนี้ไม่ต่างจากระบบนิเวศทางชีววิทยา หากสายใยเส้นหนึ่งขาด อีกเส้นต้องพยุงระบบไว้ได้ มิฉะนั้นทั้งโครงสร้างจะสั่นคลอน 

วิกฤตสงครามตะวันออกกลาง ที่กำลังกดดันเส้นทางการบิน พลังงาน และความเชื่อมั่นของนักเดินทางคือบทเรียนสำคัญว่า ประเทศที่พึ่งพาตลาดใดตลาดหนึ่งมากเกินไป จะเปราะบางทันทีเมื่อภูมิรัฐศาสตร์ผันผวน

ดันไทยรุกยุทธศาสตร์ Regional Tourism Economy

ผมจึงเสนอแนวคิด Regional Tourism Economy ไม่ใช่เพียงยุทธศาสตร์การตลาด แต่เป็น “เครื่องมือบริหารความเสี่ยงระดับชาติ” สำหรับอุตสาหกรรมท่องเที่ยว

ดังนั้นข้อเสนอเชิงนโยบายต่อภาครัฐจึงควรพัฒนาเป็น Cluster Tourism Collaboration Policy โดยมี Bilateral Tourism Mechanism เป็นกลไกขับเคลื่อน เพื่อสร้างเศรษฐกิจท่องเที่ยวระดับภูมิภาคที่ยืดหยุ่นต่อวิกฤตโลก และสร้างผลประโยชน์ร่วมกันระหว่างประเทศ

ข้อเสนอเชิงนโยบาย จากในช่วงหลายปีที่ผ่านมา อุตสาหกรรมท่องเที่ยวโลกเผชิญความเสี่ยงหลายด้านพร้อมกัน ไม่ว่าจะเป็น ความตึงเครียดทางภูมิรัฐศาสตร์ เช่น สงครามตะวันออกกลาง

ความผันผวนของราคาพลังงานและต้นทุนการบิน ภัยพิบัติทางธรรมชาติและโรคระบาด และโครงสร้างตลาดนักท่องเที่ยวที่กระจุกตัว

สถานการณ์ดังกล่าวส่งผลให้การเดินทางระยะไกล โดยเฉพาะจากยุโรป มีความไม่แน่นอนสูงขึ้น ทั้งจากต้นทุนตั๋วเครื่องบินและเส้นทางการบินที่ต้องหลีกเลี่ยงพื้นที่ความขัดแย้ง

ประเทศไทยจึงจำเป็นต้องพัฒนา กลยุทธ์กระจายความเสี่ยงตลาด (Market Risk Diversification) และ สร้างเครือข่ายการท่องเที่ยวระดับภูมิภาค (Regional Tourism Network)

ทั้งนี้วัตถุประสงค์เชิงยุทธศาสตร์ควรต้องมีนโยบาย Regional Tourism Economy มีเป้าหมายหลัก 4 ประการ

1 สร้างความยืดหยุ่นต่อวิกฤตโลก

ลดผลกระทบจากเหตุการณ์ภูมิรัฐศาสตร์ เช่น สงครามอ่าว และความผันผวนของราคาพลังงาน

2 กระจายความเสี่ยงตลาดนักท่องเที่ยว

เพิ่มสัดส่วนตลาดที่มีเสถียรภาพ เช่น ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ และภูมิภาคเอเชีย

3 เพิ่มบทบาทของไทยในฐานะศูนย์กลางการเดินทางของภูมิภาคเปลี่ยนจาก Single Destination เป็น Regional Tourism Hub

4 ใช้ศักยภาพตลาด Outbound ของไทยเป็นเครื่องมือการเจรจา

นักท่องเที่ยวไทยเดินทางออกต่างประเทศกว่า 12 ล้านคนต่อปี ถือเป็นอำนาจต่อรองเชิงการท่องเที่ยวที่สำคัญ 

สำหรับกลไกขับเคลื่อนนโยบาย Bilateral Tourism Mechanism ควรจัดตั้ง คณะทำงานความร่วมมือการท่องเที่ยวระหว่างประเทศ มีบทบาทเป็นหน่วยขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ Cluster Tourism 

ประกอบด้วย ภาครัฐ คือ กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา กระทรวงการต่างประเทศ กระทรวงคมนาคม สำนักงานตรวจคนเข้าเมือง และภาคเอกชน ได้แก่ สมาคมธุรกิจท่องเที่ยว สายการบิน แพลตฟอร์มการท่องเที่ยว รวมถึงภาควิชาการ อย่าง สถาบันวิจัยการท่องเที่ยว สกสว บพข ศูนย์วิเคราะห์ข้อมูลการท่องเที่ยว

โดยมีหน้าที่หลัก คือ เจรจาความร่วมมือด้านการท่องเที่ยวระหว่างประเทศ การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวร่วม (Joint Tourism Routes)  เชื่อมโยงการบินและการอำนวยความสะดวกด้านวีซ่า และจัดตั้งระบบติดตามความเสี่ยงด้านการท่องเที่ยว

3 ยุทธศาสตร์ กระจายความเสี่ยง ลดผลกระทบสงครามตะวันออกกลาง

ขณะที่ยุทธศาสตร์ลดผลกระทบจากวิกฤตสงครามและโลกผันผวนเพื่อรองรับสถานการณ์ความไม่แน่นอนของโลก จำเป็นต้องพัฒนาเครื่องมือเชิงระบบ 3 ด้าน

1 Tourism Risk Monitoring System

ตั้ง Tourism War Room ติดตามข้อมูลสำคัญแบบเรียลไทม์ เช่น เส้นทางการบินระหว่างประเทศ ราคาน้ำมันและต้นทุนการบิน สถานการณ์ภูมิรัฐศาสตร์
และการจองการเดินทาง

ระบบนี้จะช่วยให้รัฐบาลและอุตสาหกรรมท่องเที่ยวสามารถปรับกลยุทธ์ได้รวดเร็ว

2 Market Diversification Strategy

ลดการพึ่งพาตลาดระยะไกลที่มีความเสี่ยง เพิ่มสัดส่วนตลาดออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ เอเชียแปซิฟิก ซึ่งมีข้อได้เปรียบ ระยะบินสั้นกว่า เสถียรภาพทางเศรษฐกิจสูง ความต้องการท่องเที่ยวเชิงคุณภาพ

3 Regional Travel Networ

พัฒนาเส้นทางการท่องเที่ยวหลายประเทศ เช่น Thailand – Laos – Vietnam – China และ Thailand – Malaysia – Indonesia เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาเส้นทางบินระยะไกลเพียงอย่างเดียว

Tourism Cluster ที่ไทยควรสร้าง

•  Greater Mekong Tourism Cluster ไทย – จีน – ลาว – เวียดนาม ตลาดหลักจีน / เกาหลี / ยุโรป Product River Tourism Cultural Heritage Route
• Andaman Tourism Cluster ไทย – มาเลเซีย – อินโดนีเซีย ตลาดหลัก ยุโรป / อินเดีย / ตะวันออกกลาง
• Product Island Hopping Marine Tourism

การใช้ตลาด Outbound ของไทยเป็นเครื่องมือการเจรจา

ประเทศไทยมีนักท่องเที่ยวเดินทางออกต่างประเทศประมาณ 12 ล้านคนต่อปี
จำนวนนักเดินทางดังกล่าวสามารถใช้เป็น “อำนาจต่อรองเชิงเศรษฐกิจ” ในการสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศ

รูปแบบความร่วมมือที่เสนอ ได้แก่ การทำ Joint Tourism Promotion การแลกเปลี่ยนโควตาการบิน การพัฒนาเส้นทางท่องเที่ยวร่วม

หลักการ คือ Mutual Tourism Exchange ประเทศคู่ความร่วมมือจะได้รับนักท่องเที่ยวไทยเพิ่มขึ้น ขณะที่ประเทศไทยได้รับการสนับสนุนด้านการตลาดและการบิน ถือเป็นความร่วมมือแบบ Win–Win Strategic Partnership

วาง Roadmap สู่การเป็น “Asia Tourism Hub“

ในด้าน Roadmap การดำเนินงาน สามารถดำเนินการได้ใน ดังนี้

• เป้าหมายระยะสั้น

ระยะ 3 เดือน จัดตั้ง Bilateral Tourism Taskforce ลงนามความร่วมมือเบื้องต้นกับประเทศพันธมิตรในภูมิภาค เริ่มต้นระบบ Tourism Risk Monitoring Dashboard โดยมีตัวชี้วัด คือ การลงนาม MOU อย่างน้อย 3 ประเทศ และจัดตั้ง War Room การท่องเที่ยว

ระยะ 6 เดือน เริ่มโครงการ Joint Tourism Promotion จัด Roadshow ร่วมกับประเทศพันธมิตร เปิดตัวแพ็กเกจท่องเที่ยวหลายประเทศ ตัวชี้วัด คือโปรแกรมทัวร์ร่วมอย่างน้อย 10 โปรแกรม เที่ยวบินเชื่อมต่อเพิ่มขึ้น 15%

ระยะ 12 เดือน เริ่มระบบ Regional Tourism Platform ให้ข้อมูลการเดินทางหลายประเทศในแพลตฟอร์มเดียว
ขยายเส้นทางการบินใหม่สู่ตลาดออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ ตัวชี้วัด คือ นักท่องเที่ยว multi-destination เพิ่ม 20% เส้นทางบินใหม่เพิ่มอย่างน้อย 5 เส้นทาง

• เป้าหมายระยะกลาง 3 ปี

สร้างระบบ Regional Tourism Economy ประเทศไทยเป็นศูนย์กลางการเดินทางของภูมิภาค ตัวชี้วัด คือ รายได้จากการท่องเที่ยวเพิ่ม 30% ระยะเวลาพำนักเฉลี่ยเพิ่ม 2 วัน

• เป้าหมายระยะยาว 5 ปี

ประเทศไทยพัฒนาเป็น Asia Tourism Hub มีเครือข่ายการท่องเที่ยวเชื่อมโยงหลายประเทศ ตัวชี้วัด คือ นักท่องเที่ยว multi-country มากกว่า 40% รายได้การท่องเที่ยวเพิ่ม 50%

ผลลัพธ์เชิงยุทธศาสตร์ นโยบายนี้จะช่วยให้ประเทศไทย ลดความเสี่ยงจากวิกฤตโลก กระจายตลาดนักท่องเที่ยว เพิ่มบทบาทในเศรษฐกิจท่องเที่ยวภูมิภาค และเปลี่ยนบทบาทของประเทศจาก Tourism Destination ไปสู่
Regional Tourism Network Hub

ในโลกที่ความไม่แน่นอนกลายเป็นเรื่องปกติประเทศที่อยู่รอดไม่ใช่ประเทศที่ใหญ่ที่สุด แต่คือประเทศที่ เชื่อมโยงเครือข่ายได้ดีที่สุด