พลิกวิกฤตหลังหน้านา ชุบชีวิตเศรษฐกิจลุ่มน้ำโขง | เดลินิวส์

เมื่อสิ้นสุดฤดูกาลทำนา สิ่งที่พี่น้องเกษตรกรในภาคอีสานต้องเผชิญอยู่เป็นประจำคือ “ภาวะสูญญากาศทางรายได้”ควบคู่ไปกับภาระค่าครองชีพที่สวนทางพุ่งสูงขึ้น ในขณะเดียวกัน “คลังอาหารธรรมชาติ”อย่างเห็ดป่าที่เคยเก็บกินและสร้างรายได้เสริม ก็ลดน้อยถอยลงจนไม่เพียงพอต่อการบริโภคจากสภาพแวดล้อมที่แปรเปลี่ยน

วิกฤตปากท้องและสิ่งแวดล้อมนี้เอง กลายเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือครั้งสำคัญ ศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพแห่งชาติ (ไบโอเทค) สวทช. จับมือกับ ศูนย์พัฒนาการเกษตรภูสิงห์อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดศรีสะเกษ (กรมป่าไม้) เดินหน้าจัดอบรมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “การเพาะเห็ดครบวงจรเพื่อความมั่นคงทางอาหารและการพัฒนาที่ยั่งยืน” ภายใต้โครงการความร่วมมือในภูมิภาคแม่น้ำโขง ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนพิเศษความร่วมมือล้านช้าง-แม่โขง (LMCSF) โดยรัฐบาลสาธารณรัฐประชาชนจีน

ดร.สิทธิโชค ตั้งภัสสรเรือง รองผู้อำนวยการไบโอเทค สวทช. เปิดเผยว่า ไบโอเทคมุ่งมั่นที่จะนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีชีวภาพลงสู่ชุมชนเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน การอบรมครั้งนี้มี ดร.อัมพวา ปินเรือน เป็นหัวหน้าโครงการ นำร่องยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกร ผ่านการบูรณาการเทคโนโลยีเห็ด 2 รูปแบบ คือ เห็ดเศรษฐกิจในโรงเรือน (เห็ดนางรม, เห็ดนางฟ้า, เห็ดขอนขาว) มุ่งเน้นการสอนเทคนิคการผลิตก้อนเชื้อคุณภาพจากขี้เลื่อยไม้ยางพารา เพื่อให้เกษตรกรมีผลผลิตขายสร้างรายได้หมุนเวียนตลอดทั้งปี และเทคโนโลยีเห็ดป่ากินได้ (เห็ดระโงก, เห็ดเผาะ) ถ่ายทอดนวัตกรรมการใส่เชื้อเห็ดป่าเข้าไปในระบบรากของกล้าไม้วงศ์ยาง (เช่น ต้นยางนา) ก่อนนำไปปลูก เพื่อเปลี่ยนพื้นที่ว่างและป่าชุมชนให้กลายเป็นคลังอาหารธรรมชาติที่ยั่งยืน

“การเพาะเห็ดยังคงเป็นอาชีพที่คุ้มค่าและตลาดยังต้องการสูงมาก แม้ปัจจุบันจะมีความท้าทายจากต้นทุนขี้เลื่อยที่พุ่งสูงขึ้นจนทำให้ราคาก้อนเชื้อสำเร็จรูปขยับมาอยู่ที่ก้อนละ 10 บาท แต่ก็ยังสร้างผลตอบแทนที่ดีและตอบโจทย์ความต้องการของชุมชนได้อย่างตรงจุด”

ความรู้เหล่านี้ได้จุดประกายให้กับเกษตรกรหลากหลายช่วงวัยอย่างมีนัยสำคัญ คุณอาทิตย์ คนสนิท Young Smart Farmer กาฬสินธุ์ ปี 2568 ตั้งใจจะนำเทคโนโลยีการเพาะเห็ดขอนขาวในท่อนไม้ไปถ่ายทอดให้ลูกบ้านมีอาชีพเสริมหลังฤดูเก็บเกี่ยว ควบคู่กับการนำเชื้อเห็ดป่าไปรดโคนต้นยางนาเพื่อฟื้นป่าชุมชน ขณะที่ คุณสังวาลย์ สายเนตร เกษตรกรวัย 60 ปี แม้จะเริ่มต้นจากศูนย์ แต่ก็ตั้งใจนำเชื้อเห็ดป่าไปปล่อยในพื้นที่นาและแบ่งปันกล้าไม้ติดเชื้อให้เพื่อนบ้านปลูกเพื่อประโยชน์ส่วนรวม

โครงการเพาะเห็ดครบวงจรในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงแค่การแก้ปัญหาปากท้องชั่วคราวหลังสิ้นสุดฤดูกาลทำนา แต่คือโมเดลต้นแบบที่พิสูจน์ให้เห็นว่า เมื่อวิทยาศาสตร์ทำงานร่วมกับภูมิปัญญาและธรรมชาติอย่างถูกที่ถูกเวลา จะสามารถเปลี่ยนชุมชนให้กลายเป็นผู้พิทักษ์ป่า และเปลี่ยนผืนป่าให้กลับมาเลี้ยงดูชีวิตผู้คนได้อย่างเกื้อกูลและยั่งยืน