น้ำท่วมกรุงเทพ กับเศรษฐกิจรูปตัว K แอตต้าเผยท่องเที่ยวอ่วม แบกรับต้นทุนพุ่ง

ดร.อดิษฐ์ ชัยรัตนานนท์” เลขาธิการสมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (ATTA) จะมาสะท้อนมุมมอง “น้ำท่วมกรุงเทพฯ กับเศรษฐกิจรูปตัว K” ที่เกิดขึ้น

เลขาธิการสมาคมไทยธุรกิจการท่องเที่ยว (ATTA) หรือ แอตต้า มองว่าผลกระทบจากน้ำท่วมระหว่างเกิดเหตุการณ์ 25-27 กันยายน 2569 นักท่องเที่ยวเดินทางไม่ได้ ผู้ประกอบการแบกรับต้นทุนโดยตรง อุทกภัยครั้งนี้ส่งผลกระทบต่อระบบการเดินทาง โดยเฉพาะการเข้า-ออกสนามบินและการเดินทางเชื่อมต่อระหว่างพื้นที่ นักท่องเที่ยวบางส่วนเดินทางไม่ทันเที่ยวบิน ต้องเปลี่ยนแปลงเที่ยวบินหรือปรับรายการท่องเที่ยว

ธุรกิจท่องเที่ยวอ่วมต้นทุนพุ่ง

ขณะที่บริษัททัวร์ต้องเร่งแก้ไขสถานการณ์เฉพาะหน้า ต้นทุนที่เกิดขึ้นไม่ได้จำกัดอยู่ที่ค่าตั๋วเครื่องบิน แต่รวมถึงค่ารถรับส่งเพิ่มเติม ค่าที่พัก ค่าอาหาร การเปลี่ยนแปลงรายการท่องเที่ยว และค่าใช้จ่ายในการประสานงานช่วยเหลือนักท่องเที่ยว

ประกอบการจำนวนหนึ่งจึงได้รับผลกระทบทางการเงินโดยตรง แม้สถานประกอบการไม่ได้ถูกน้ำท่วมก็ตาม นี่คือ Business Interruption Loss ความเสียหายจากการดำเนินธุรกิจที่หยุดชะงัก ซึ่งภาครัฐควรนำมาพิจารณาในการประเมินความเสียหายด้วย

อีกทั้งหลังเหตุการณ์ ยังต้องเฝ้าระวังต่อเนื่องและรวบรวมข้อมูลความเสียหายอย่างเป็นระบบ แม้ฝนเริ่มลดลง

แต่ไม่ได้หมายความว่าระบบการท่องเที่ยวกลับสู่ภาวะปกติทันที เพราะยังมีความเสี่ยงจากน้ำสะสม ถนนบางเส้นทาง การเดินทางเข้า–ออกสนามบิน และแหล่งท่องเที่ยวที่อาจยังไม่พร้อมเปิดให้บริการ

ATTA เสนอให้จัดทำ Tourism Recovery Monitoring ร่วมกับ ททท. สนามบิน สายการบิน หน่วยงานคมนาคม และผู้ประกอบการในพื้นที่ โดยติดตาม 3 เรื่องสำคัญ ดังนี้

1. Travel Disruption เที่ยวบิน การเดินทางภาคพื้นดิน และโปรแกรมท่องเที่ยวที่ได้รับผลกระทบ

2.Business Loss จำนวนกรุ๊ปที่ต้องเปลี่ยนแปลงรายการ ค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม การยกเลิกการจอง และรายได้ที่สูญเสีย

3.Destination Readiness ความพร้อมของโรงแรม แหล่งท่องเที่ยว ร้านอาหาร และระบบคมนาคม เพื่อแจ้งสถานะพื้นที่ที่เดินทางได้หรือยังมีข้อจำกัด

ข้อมูลเหล่านี้ต้องนำไปสู่การประเมินความเสียหายที่เกิดขึ้นจริง ไม่ใช่พิจารณาเฉพาะพื้นที่ที่มีน้ำท่วมขังสำหรับมาตรการช่วยเหลือจากภาครัฐ ขอให้เยียวยาให้เร็ว ฟื้นการเดินทาง และเรียกความเชื่อมั่นประเทศไทย

จี้รัฐเร่งเยียวยา ฟื้นท่องเที่ยว

ข้อเสนอแรก คือ เยียวยาภายใน 7 วัน รัฐควรเปิดช่องทางรับแจ้งความเสียหายแบบ One-Stop สำหรับประชาชนและผู้ประกอบการ รวมถึงค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากการเดินทางที่หยุดชะงัก

โดยกำหนดหลักเกณฑ์ชัดเจน ตรวจสอบรวดเร็ว และเริ่มจ่ายเงินเยียวยาให้ผู้มีสิทธิ์ภายใน 7 วัน ไม่ใช่เริ่มต้นด้วยมาตรการเงินกู้ที่เพิ่มภาระหนี้

ข้อเสนอที่สอง เร่งฟื้นระบบบริการ ประสานหน่วยงานคมนาคม สนามบิน สายการบิน และผู้ประกอบการ เพื่อให้การเดินทางและบริการท่องเที่ยวกลับมาดำเนินการได้โดยเร็ว พร้อมประกาศสถานะความพร้อมของแต่ละพื้นที่อย่างชัดเจน

ข้อเสนอที่สาม ฟื้นความเชื่อมั่นและภาพลักษณ์การท่องเที่ยวไทย ให้การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย(ททท.)เป็นศูนย์กลางสื่อสารกับตลาดต่างประเทศ โดยเฉพาะสายการบิน บริษัททัวร์และพันธมิตรการขาย เพื่อยืนยันข้อมูลตามข้อเท็จจริงว่า พื้นที่ใดได้รับผลกระทบ พื้นที่ใดเปิดบริการตามปกติ และพื้นที่ใดกำลังฟื้นตัว

น้ำท่วมกรุงเทพ กับเศรษฐกิจรูปตัว K

ดร.อดิษฐ์ ยังมองถึงการฟื้นฟูกรุงเทพฯ หลังน้ำท่วมต้องมองให้พ้นตัวเลขความเสียหายรวม เพราะแม้กิจกรรมทางเศรษฐกิจกลับมาเดินได้ ผู้ประสบภัยจำนวนหนึ่งอาจยังสูญเสียรายได้ เงินออม และเครื่องมือทำมาหากิน ความเสี่ยงสำคัญคือการฟื้นตัวแบบรูปตัว K ซึ่งคนที่มีทุนและระบบรองรับฟื้นได้เร็ว ขณะที่ครัวเรือนเปราะบางและธุรกิจรายย่อยฟื้นช้าหรือหลุดออกจากระบบเศรษฐกิจ

เหตุที่น้ำท่วมอาจขยายช่องว่างนี้ อยู่ที่ความสามารถในการรับแรงกระแทกที่ต่างกัน ผู้มีเงินเดือนและทำงานทางไกลได้อาจรักษารายได้ไว้ แต่แรงงานรายวัน ร้านค้า บริษัททัวร์รายย่อย ไกด์ และคนขับรถนำเที่ยวต้องพึ่งการเดินทางและลูกค้าหน้าร้าน เมื่อกิจกรรมหยุด รายได้ก็หยุด ขณะที่ค่าเช่า ค่างวด และค่าใช้จ่ายประจำยังเดินต่อ ผู้มีเงินสำรองหรือประกันที่คุ้มครองน้ำท่วมย่อมมีทางเลือกมากกว่าผู้ที่ต้องกู้เงินเพื่อเริ่มต้นใหม่

ที่สำคัญ GDP วัดมูลค่าการผลิตและบริการในช่วงเวลา ไม่ใช่มูลค่าทรัพย์สินที่ครัวเรือนสูญเสียทั้งหมด บ้าน รถ และอุปกรณ์ประกอบอาชีพที่เสียหายจึงต้องประเมินแยกต่างหาก การซื้อของทดแทนและจ้างซ่อมอาจเพิ่มกิจกรรมทางเศรษฐกิจ แต่ไม่ได้หมายความว่าผู้ประสบภัยมั่งคั่งขึ้น หากต้องใช้เงินออมหรือก่อหนี้เพิ่ม เศรษฐกิจโดยรวมอาจดูดีขึ้นพร้อมกับฐานะครัวเรือนที่ถดถอย

งานวิจัย Unbreakable ของธนาคารโลกชี้ให้ประเมินภัยพิบัติผ่านความเป็นอยู่ของประชาชน ควบคู่กับความเสียหายของทรัพย์สิน เพราะคนที่มีทรัพยากรน้อยรับมือและฟื้นตัวได้ยากกว่า กรอบนี้ทำให้เห็นว่าเงินที่สูญเสียเท่ากันอาจกระทบชีวิตไม่เท่ากัน อย่างไรก็ตาม การยืนยันว่าช่องว่างรูปตัว K ในกรุงเทพฯ ขยายเพียงใด ยังต้องมีข้อมูลรายได้ หนี้ และการปิดกิจการหลังภัยแยกตามกลุ่ม

สำหรับการท่องเที่ยว การเปิดเส้นทางและเรียกความเชื่อมั่นกลับมาจำเป็น แต่ต้องฟื้นผู้ประกอบการในห่วงโซ่ด้วย หากนักท่องเที่ยวกลับมา ขณะที่บริษัททัวร์รายย่อย รถนำเที่ยว ร้านอาหาร และแรงงานบริการกลับมาทำงานไม่ได้ รายได้ที่ฟื้นอาจกระจุกตัว การสื่อสารควรระบุพื้นที่ที่เดินทางได้จริง พร้อมข้อมูลบริการและความปลอดภัยที่ตรวจสอบได้

นโยบายควรเดินสามระยะ ระยะแรก เร่งเงินช่วยเหลือให้ถึงผู้เสียรายได้และผู้ขาดเครื่องมือทำมาหากิน โดยใช้ข้อมูลพื้นที่เสียหายจริงและเปิดช่องให้แรงงานอิสระเข้าถึง ระยะฟื้นฟู สนับสนุนค่าซ่อมที่จำเป็นร่วมกับเอกชน

ควบคู่การปรับโครงสร้างหนี้และสินเชื่อที่ประเมินความสามารถชำระคืนจริง เพื่อไม่ให้การฟื้นชีวิตเริ่มด้วยหนี้เกินกำลัง ระยะยาว ลงทุนระบายน้ำและเตือนภัยตามความเปราะบางของประชาชน พร้อมพัฒนาประกันภัยที่เข้าถึงได้ รวมถึงประกันแบบดัชนีที่จ่ายตามเกณฑ์ฝนหรือระดับน้ำ โดยต้องออกแบบให้สอดคล้องกับความเสียหายจริง

ความสำเร็จจึงควรวัดจากระยะเวลาที่ครัวเรือนกลับมามีรายได้ ภาระหนี้หลังภัย และจำนวนธุรกิจรายย่อยที่เปิดได้อีกครั้ง ควบคู่กับ GDP กรุงเทพฯ เป็นศูนย์กลางการค้า การเดินทาง และบริการของประเทศ

การฟื้นเมืองจึงต้องทำให้ประชาชนกลับมาหาเลี้ยงชีพได้ด้วย คำถามสำคัญคือ ใครเสียหาย ใครยังฟื้นไม่ได้ และความช่วยเหลือไปถึงเขาเร็วเพียงใด 

อ้างอิงแนวคิด Hallegatte และคณะ (2017) Unbreakable ธนาคารโลก