ไซเบอร์ภาคการเงิน ต้นทุนใหม่เศรษฐกิจดิจิทัล ใครจ่ายเมื่อถูกโจมตี

เมื่อธุรกรรมทางการเงินจำนวนมากย้ายจากหน้าเคาน์เตอร์ธนาคารมาอยู่บนโทรศัพท์มือถือ ความสะดวกและความรวดเร็วกลายเป็นจุดแข็งของระบบการเงินยุคใหม่ แต่ในอีกด้านหนึ่งก็เปิดช่องให้ภัยคุกคามทางไซเบอร์เข้ามามีบทบาทมากขึ้น ทั้งการเจาะระบบขโมยข้อมูลส่วนบุคคล สวมรอยทำธุรกรรม ไปจนถึงการโจมตีที่อาจทำให้บริการทางการเงินหยุดชะงัก

สถานการณ์ดังกล่าวกำลังทำให้ความปลอดภัยทางไซเบอร์กลายเป็นโจทย์สำคัญของภาคการเงิน ไม่ใช่เพียงเรื่องของฝ่ายเทคโนโลยีสารสนเทศ แต่เป็นต้นทุนที่สถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจต้องลงทุนเพื่อรักษาความเชื่อมั่นของลูกค้าและเสถียรภาพของระบบโดยรวม

ล่าสุดเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยว่า ได้ติดตามสถานการณ์ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศขัดข้องและการโจมตีทางไซเบอร์ที่เกิดขึ้นกับสถาบันการเงินในต่างประเทศอย่างใกล้ชิด โดยปัจจุบันยังไม่พบผลกระทบต่อการให้บริการของสถาบันการเงินในประเทศไทย

อย่างไรก็ตาม เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือภัยคุกคามที่อาจเกิดขึ้น ธปท. ได้เรียกประชุมผู้บริหารสูงสุดด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ (CIO) ของสถาบันการเงินทุกแห่ง รวมถึงศูนย์ประสานงานด้านความมั่นคงปลอดภัยเทคโนโลยีสารสนเทศภาคธนาคาร (TB-CERT) และสมาคมธนาคารไทย เพื่อเพิ่มความเข้มข้นในการป้องกัน เฝ้าระวัง แลกเปลี่ยนข้อมูลภัยคุกคาม และประเมินความเสี่ยงให้สอดคล้องกับสถานการณ์

ขณะเดียวกัน สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ออกหนังสือแจ้งเตือนผู้ประกอบธุรกิจภายใต้การกำกับดูแล รวมถึงตลาดหลักทรัพย์และบริษัทในกลุ่มตลาดหลักทรัพย์ เมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ให้เพิ่มความเข้มข้นในการเฝ้าระวัง ทบทวนมาตรการป้องกัน และเตรียมพร้อมรับมือภัยคุกคามทางไซเบอร์

สิ่งที่ ก.ล.ต. เน้นย้ำเป็นพิเศษ คือ การบริหารความเสี่ยงด้านไซเบอร์ไม่ใช่หน้าที่ของฝ่ายไอทีเพียงฝ่ายเดียว แต่เป็นความรับผิดชอบของคณะกรรมการและผู้บริหารระดับสูง ที่ต้องกำหนดทิศทาง จัดสรรทรัพยากร ติดตามประสิทธิผลของมาตรการควบคุม และแก้ไขข้อบกพร่องอย่างทันท่วงที

ต้นทุนไซเบอร์ ใครต้องเป็นคนจ่าย

เมื่อภัยไซเบอร์มีความซับซ้อนมากขึ้น การลงทุนด้านความปลอดภัยจึงกลายเป็นต้นทุนที่หลีกเลี่ยงได้ยากสำหรับธุรกิจการเงิน ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนาระบบตรวจจับความผิดปกติ การป้องกันการบุกรุก การเข้ารหัสข้อมูล การยืนยันตัวตนหลายขั้นตอน การสำรองข้อมูล ตลอดจนการจ้างบุคลากรผู้เชี่ยวชาญและการทดสอบระบบอย่างต่อเนื่อง

ต้นทุนเหล่านี้เป็นภาระโดยตรงของสถาบันการเงินและผู้ประกอบธุรกิจที่ต้องจัดสรรงบประมาณเพื่อดูแลระบบให้ปลอดภัยและสามารถให้บริการได้อย่างต่อเนื่อง ขณะที่ผู้บริหารระดับสูงต้องเข้ามามีส่วนรับผิดชอบในการกำกับดูแล ไม่ใช่ผลักภาระให้ฝ่ายเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว

ส่วนประชาชนอาจได้รับผลกระทบทางอ้อมจากมาตรการรักษาความปลอดภัยที่เข้มงวดขึ้น เช่น การยืนยันตัวตนเพิ่มเติม การจำกัดวงเงิน หรือขั้นตอนการทำธุรกรรมที่ซับซ้อนกว่าเดิม แม้จะช่วยลดความเสี่ยง แต่ก็อาจแลกมาด้วยความสะดวกในการใช้บริการทางการเงิน

อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลที่ยืนยันว่าต้นทุนการลงทุนด้านไซเบอร์จะถูกผลักไปเป็นค่าธรรมเนียมของลูกค้าโดยตรง แต่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้คือธุรกิจการเงินต้องแบกรับค่าใช้จ่ายในการรักษาความปลอดภัยมากขึ้นตามระดับความเสี่ยง

เมื่อเกิดความเสียหาย ใครต้องรับผิดชอบ

อีกหนึ่งประเด็นสำคัญคือความรับผิดชอบเมื่อเกิดความเสียหายจากภัยทางการเงิน เพราะการถูกโจมตีทางไซเบอร์ไม่ได้มีรูปแบบเดียวกันทั้งหมด

ธปท. เคยอธิบายแนวทาง Shared Responsibility หรือความรับผิดชอบร่วมกัน โดยระบุว่าทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต้องรับผิดชอบตามบทบาทหน้าที่ของตนเอง และหากพิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดจากความประมาทของผู้ให้บริการทางการเงินที่ไม่ปฏิบัติตามแนวทางลดความเสี่ยงที่หน่วยงานกำกับกำหนด ผู้ให้บริการดังกล่าวควรมีส่วนรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นด้วย

ขณะเดียวกัน ภาคโทรคมนาคม ผู้ให้บริการทางการเงิน หน่วยงานภาครัฐ และประชาชน ต่างมีบทบาทในการป้องกันภัย โดยประชาชนต้องระมัดระวังข้อมูลส่วนบุคคลและข้อมูลทางการเงิน รวมถึงตรวจสอบธุรกรรมอย่างสม่ำเสมอ

สิ่งสำคัญ คือ ต้องแยกแยะระหว่างกรณีระบบของผู้ให้บริการถูกเจาะหรือมีช่องโหว่ กับกรณีที่ประชาชนถูกหลอกให้โอนเงินด้วยตนเอง เพราะลักษณะเหตุการณ์และการพิจารณาความรับผิดชอบอาจแตกต่างกัน ไม่ใช่ทุกกรณีที่ธนาคารจะต้องรับผิดชอบทั้งหมด หรือประชาชนต้องรับภาระความเสียหายเพียงฝ่ายเดียว

ความเชื่อมั่นทางการเงิน ต้นทุนที่ประเมินเป็นตัวเงินได้ยาก

ในระยะยาว ความเสียหายจากภัยไซเบอร์ไม่ได้จำกัดอยู่แค่เงินที่สูญหายหรือค่าใช้จ่ายในการกู้คืนระบบเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความเชื่อมั่นของผู้ใช้บริการ ชื่อเสียงขององค์กร และความต่อเนื่องในการดำเนินธุรกิจ

หากระบบธนาคารหรือแพลตฟอร์มลงทุนไม่สามารถให้บริการได้ ประชาชนและภาคธุรกิจอาจไม่สามารถทำธุรกรรม รับชำระเงิน หรือดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจได้ตามปกติ ผลกระทบจึงอาจขยายจากองค์กรแห่งเดียวไปสู่กิจกรรมทางเศรษฐกิจในวงกว้าง

โจทย์ของระบบการเงินไทยในยุคดิจิทัลจึงไม่ใช่เพียงการพัฒนาเทคโนโลยีให้รวดเร็วและตอบโจทย์ผู้ใช้บริการ แต่ต้องลงทุนสร้างระบบที่ปลอดภัยและทนทานต่อการโจมตีไปพร้อมกัน

เพราะในวันที่เงินฝาก การลงทุน และการชำระเงินอยู่บนโลกออนไลน์ ความปลอดภัยทางไซเบอร์ไม่ใช่เพียงค่าใช้จ่ายด้านไอทีอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นต้นทุนพื้นฐานของการทำธุรกิจการเงิน และเป็นเงื่อนไขสำคัญในการรักษาความเชื่อมั่นของเศรษฐกิจดิจิทัลไทย

แหล่งอ้างอิง

·     ธนาคารแห่งประเทศไทย

·     สำนักงาน ก.ล.ต.