ตลาดสีเขียวขยายตัว ไทยเร่งโตแซงโลก เปิดทางธุรกิจ BCG -เศรษฐกิจหมุนเวียน

ตลาดสีเขียวมีทิศทางโต ดร.ศรวณีย์ สิงห์ทอง ผู้อำนวยการฝ่ายนโยบายเพื่อความยั่งยืน สำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ภายใต้ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ฉายภาพให้เห็นถึงสถานการณ์ตลาดสีเขียวของโลกและโอกาสของไทย โดยพบว่ามูลค่าตลาดสีเขียวโลกปรับขึ้นจาก 20,518 พันล้านบาท ในปี ค.ศ. 2015 สู่มูลค่า 32,858 พันล้านบาทในปี ค.ศ. 2024 คิดเป็นอัตราการเติบโตเฉลี่ย 5.03% ต่อปี 

ขณะที่ตลาดสีเขียวของไทยมีมูลค่าเติบโตขึ้นเช่นกัน จาก 218 พันล้านบาท ในปี ค.ศ. 2015 สู่มูลค่า 369 พันล้านบาทในปี ค.ศ. 2024 คิดเป็นอัตราการเติบโตเฉลี่ย 5.68% ต่อปี ซึ่งสูงกว่าอัตราการเติบโตเฉลี่ยของโลก 

จากข้อมูลนี้จะเห็นได้ว่าตลาดสีเขียวไม่ใช่เพียงเรื่องสิ่งแวดล้อม แต่เป็นวาระทางเศรษฐกิจของประเทศ เนื่องจากตลาดสีเขียวโลกกำลังขยายตัวอย่างต่อเนื่อง ไทยอยู่ในห่วงโซ่อุปทานสีเขียวนี้และเติบโตอย่างต่อเนื่องเช่นกัน อีกทั้งเป็นสิ่งที่ผู้ประกอบการต้องดำเนินการจากแรงกดดันด้านคาร์บอน มาตรฐาน และห่วงโซ่อุปทานที่เปลี่ยนและหากไม่ดำเนินการตามอาจทำให้กระทบต่อความสามารถในการแข่งขันและมูลค่าทางเศรษฐกิจต่อไป

สำหรับโอกาสของเศรษฐกิจหมุนเวียนไทยในตลาดวัตถุดิบรอบสอง (Secondary Raw Material, SRM) ที่เป็นตัวอย่างผลิตภัณฑ์ของเศรษฐกิจหมุนเวียน จากการวิเคราะห์มูลค่าในตลาดของไทยพบว่า มูลค่าส่งออกสะสมช่วง 2015-2024 ของไทยอยู่ที่ 451.69 พันล้านบาท มีอัตราการเติบโต 1.16% ต่อปี 

ในขณะที่มูลค่านำเข้าโลกสะสมในช่วงเวลาเดียวกันของ SRM อยู่ที่ 34,371.70 พันล้านบาท ซึ่งมีสัดส่วน SRM การนำเข้าของโลกต่อตลาดสีเขียวโลกอยู่ร้อยละ 13.76 มีอัตราการเติบโต 5.04% ต่อปี เมื่อวิเคราะห์โอกาสของ SRM ในประเทศจะเห็นว่ามีสัดส่วน SRM การส่งออกไทยต่อตลาดสีเขียวโลกอยู่ร้อยละ 16.41 ซึ่งอยู่ในกลุ่มอุตสาหกรรม (Sector) ลำดับต้นๆ ของการส่งออกไทยและการนำเข้าของโลกเป็นกลุ่มอุตสาหกรรมเดียวกัน ได้แก่ 

• พลาสติกเป็นตลาด SRM หลักของไทยและของโลก
• วัสดุก่อสร้างและวัสดุจากการรื้อถอนมีอัตราเติบโตของไทยสูงสุด
• โลหะและผลิตภัณฑ์โลหะ แสดงว่ายังมีช่องว่างในการยกระดับความสามารถของไทยในการแข่งขันในตลาดโลกขึ้นได้อีก

ดร.ศรวณีย์ กล่าวต่อถึงระบบนิเวศเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy Ecosystem) ที่ต้องดำเนินการอย่างเป็นระบบ และเป็นข้อมูลที่ระบุในกรอบนโยบายนวัตกรรมเพื่อขับเคลื่อนเศรษฐกิจหมุนเวียน: วิสัยทัศน์ พ.ศ. 2573 

โดยระบบนิเวศนี้เริ่มตั้งแต่ระดับนโยบายที่ต้องมีความชัดเจนและเชื่อมโยงในระดับนานาชาติร่วมด้วย เพื่อกำหนดเป็นเป้าหมายระดับประเทศ ในระดับที่ต้องรับลูกดำเนินการคือโครงสร้างและปัจจัยเอื้อ ประกอบด้วย การพัฒนาขีดความสามารถ ระบบการรับรองคุณสมบัติ/มาตรฐาน การวิจัยและพัฒนา กฎระเบียบและแรงจูงใจทางการเงิน/การคลัง เครื่องมือการลงทุน และการส่งเสริมการขายและการส่งออก

และผู้เล่นในระบบที่สำคัญคือระดับที่ 3 นี้ผู้ประกอบการ เป็นกลุ่มที่ทำให้เกิดระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน ซึ่งต้องมีแนวทางการสร้างรูปแบบธุรกิจใหม่ สร้าง Feed Stock Loop อาทิ สร้างผลิตภัณฑ์จากวัตถุดิบรอบสอง (Secondary Material) ให้มากขึ้น และด้านประชาชน ที่เป็นส่วนสำคัญของการสร้างตลาด ดังนั้นต้องมีการสร้างความตระหนัก พฤติกรรมการบริโภค และเป็นส่วนในการจัดเก็บวัสดุส่งคืนของระบบ

ตัวอย่างการขับเคลื่อนนโยบายที่ สอวช. กับเครือข่ายอย่างสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (สอท.) สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) และ สถาบันรับรองมาตรฐานไอเอสโอ (สรอ.) ร่วมกันพัฒนามาตรฐานการตรวจสอบรับรองแห่งชาติ (มตช.) ตัวชี้วัดสำหรับผู้ประกอบการเศรษฐกิจหมุนเวียนและเศรษฐกิจสีเขียว (Green Enterprise Indicator: GEI) ซึ่งการทำมาตรฐานนี้จะช่วยให้เกิดการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจหมุนเวียนและเศรษฐกิจสีเขียวในระดับห่วงโซ่อุปทานและเป็นการพัฒนาผู้ประกอบการขนาดกลางและขนาดเล็ก (SMEs) ที่เป็นส่วนหนึ่งของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทางอ้อมอื่นๆ (Scope3) ในบริษัทขนาดใหญ่ที่มีการดำเนินการเรื่องลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกหรือการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์

นอกจากนี้ สอวช. ยังได้ร่วมกับบริษัท Tact นำ GEI มาใช้งานบน AI Platform เพื่อสร้างระบบประเมินด้วย AI สำหรับให้รางวัลผู้ประกอบการ BCG โดย สอท. เป็นผู้ริเริ่ม ร่วมด้วย